به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، مقاله پژوهشی «صورت‌بندی جامعه‌شناختی تقوا در قرآن کریم به‌عنوان الگویی برای تبیین نظم اجتماعی» به قلم دکتر سیدمحسن میرسندسی، استادیار گروه قرآن و مطالعات پژوهشکده اسلام تمدنی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، در شمار مقالات آماده انتشار دوفصلنامه علمی و پژوهشی «آموزه‌های قرآنی» (شهریور ۱۴۰۵) قرار گرفته است.
این پژوهش با تمرکز بر ظرفیت‌های اجتماعی مفهوم تقوا در قرآن کریم، به بررسی این مسئله می‌پردازد که چگونه تقوا می‌تواند از سطح یک ویژگی درونی و فضیلت اخلاقی فردی فراتر رود و در مقام سازوکاری مؤثر، به تنظیم رفتارهای اجتماعی، سامان‌بخشی روابط انسانی و شکل‌گیری و بازتولید نظم اجتماعی بینجامد.
بیشتر بخوانید:
نویسنده در این مقاله با بهره‌گیری از رویکرد توصیفی ـ تحلیلی و مطالعه مفهومی و استنباط نظام‌مند آیات قرآن کریم، دلالت‌های اجتماعی مفهوم تقوا را در چارچوب مفاهیم نظری نظم اجتماعی بازخوانی کرده است.
یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که تقوا در منطق قرآن، صرفاً حالتی روانی یا فضیلتی اخلاقی نیست، بلکه نوعی آگاهی مستمر از حضور و نظارت الهی است که از رهگذر درونی‌سازی هنجارها، خودکنترلی و تقویت مسئولیت‌پذیری، عدالت‌خواهی، امانت‌داری و وفای به عهد، به تنظیم کنش‌های اجتماعی در سطوح خرد، میانه و کلان کمک می‌کند.
بر اساس نتایج این تحقیق، تقوا را می‌توان هم‌زمان به‌مثابه سازوکار تولید نظم اجتماعی، نهاد هنجاری و سرمایه اخلاقی در نظر گرفت؛ مفهومی که با ایجاد پیوند میان کنش‌های فردی، روابط نهادی و اعتماد عمومی، زمینه تقویت انسجام و پایداری اجتماعی را فراهم می‌آورد.
از مهم‌ترین وجوه نوآورانه این پژوهش، ارائه خوانشی جامعه‌شناختی از مفهوم تقوا بر مبنای منطق درونی قرآن کریم و فراهم‌سازی زمینه گفت‌وگوی نظری میان مطالعات قرآنی و نظریه‌های معاصر نظم اجتماعی است؛ رویکردی که می‌تواند افق‌های تازه‌ای را در فهم ظرفیت‌های اجتماعی مفاهیم قرآنی پیش روی پژوهشگران قرار دهد.