به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، حجت‌الاسلام والمسلمین استاد نجف لک‌زایی، رئیس پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، در جلسه هم‌اندیشی «ظرفیت‌های بین‌المللی حوزه علمیه در عرصه علوم سیاسی، مدیریت و حکمرانی» که صبح امروز، دهم آبان‌ماه، در سالن شهید سلیمانی این پژوهشگاه به همت دبیرخانه دومین دوره جایزه جهانی شهید صدر و با همکاری پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی برگزار شد، با اشاره به اهداف تشکیل کمیته علوم سیاسی، مدیریت و حکمرانی اظهار کرد: در ذیل جایزه جهانی شهید صدر، ۱۰ کمیته علمی تشکیل شده است که هر یک موضوعات، نوآوری‌ها و ایده‌های علمی قابل طرح در عرصه بین‌الملل را در حوزه تخصصی خود بررسی می‌کنند و آثار برجسته و منتخب را برای ورود به مرحله نهایی جایزه معرفی می‌کنند.
وی افزود: یکی از این کمیته‌ها، کمیته علوم سیاسی، مدیریت و حکمرانی است که به بررسی مباحث، آثار و یافته‌های علمی در این عرصه می‌پردازد و مسئولیت آن برعهده بنده است.
استاد لک‌زایی با تشریح هدف برگزاری این نشست بیان کرد: در این هم‌اندیشی به دنبال شناسایی ظرفیت‌های قابل ارائه حوزه علمیه در عرصه بین‌المللی و آشنایی با توانمندی‌های مراکز حوزوی در حوزه علوم سیاسی، روابط بین‌الملل، مطالعات منطقه‌ای، حکمرانی و مدیریت هستیم.
رئیس پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی ادامه داد: انتظار ما این است که مدیران، رؤسای گروه‌های علمی، اندیشکده‌ها، دانشکده‌ها و پژوهشکده‌های فعال در این حوزه، پس از آشنایی با فلسفه این نشست، دست‌کم یک ایده علمی از سوی هر یک از اعضای هیئت علمی مجموعه خود برای عرضه در عرصه بین‌الملل معرفی کنند.
وی با بیان اینکه معرفی این ایده‌ها باید همراه با مشخصات استاد، عنوان ایده و آثار علمی منتشرشده در ارتباط با آن باشد، گفت: لازم است اطلاعات مربوط به مقالات و کتاب‌های مرتبط با هر ایده و همچنین لینک یا نشانی دسترسی به آن‌ها در اختیار دبیرخانه قرار گیرد تا پس از بررسی، ظرفیت‌های موجود برای معرفی به سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و سایر نهادهای فعال در عرصه بین‌الملل شناسایی شود.
استاد لک‌زایی تصریح کرد: همچنین می‌توان از این ظرفیت‌ها برای حضور اساتید در کنگره‌ها و همایش‌های بین‌المللی و معرفی آثار آنان در مجلات علمی بین‌المللی و سایر رویدادهای مرتبط استفاده کرد.
وی با اشاره به جایگاه انقلاب اسلامی در عرصه جهانی اظهار کرد: انقلاب اسلامی ایران از سوی دشمنان نیز به‌عنوان انقلابی تمدنی مورد توجه قرار گرفته است؛ انقلابی که مسیر جدیدی را پیش روی بشر امروز گشوده و لازم است این مسیر از ابعاد مختلف برای علاقه‌مندان در سراسر جهان تبیین و در دسترس جهانیان قرار گیرد.
رئیس پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی بیان کرد: آنچه در این کمیته دنبال می‌شود، تبیین این مسیر از منظر علوم سیاسی، روابط بین‌الملل، مطالعات منطقه‌ای، حکمرانی و شاخه‌های مختلف آن و همچنین مدیریت است.
ظرفیت‌های علمی و فرهنگی حوزه برای حضور در عرصه بین‌الملل
در ادامه این نشست، حجت‌الاسلام و المسلمین سیدکاظم سیدباقری، مدیر گروه سیاست پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی و رئیس انجمن مطالعات سیاسی حوزه‌های علمیه، با اشاره به ظرفیت‌های انجمن مطالعات سیاسی حوزه اظهار کرد: این انجمن ظرفیت ارزشمندی برای مراکز علمی و پژوهشی فعال در قلمرو سیاست و اندیشه سیاسی اسلام است زیرا اندیشوران و دغدغه‌مندان این حوزه را گرد هم آورده و زمینه همکاری و فعالیت مشترک آنان را فراهم کرده است.
وی با بیان اینکه این انجمن و مراکز علمی مرتبط از ظرفیت‌های متعددی برای فعالیت بین‌المللی برخوردار هستند، نخستین ظرفیت را توان علمی و معرفتی دانست و گفت: دنیای معاصر پرسش‌ها و دشواری‌های متعددی را در عرصه‌های مختلف، از جمله مباحث تمدنی، پیش روی انسان امروز قرار داده است و مراکزی همچون انجمن مطالعات سیاسی حوزه می‌توانند در پاسخ‌گویی به این پرسش‌ها و عرضه اندیشه سیاسی اسلام نقش‌آفرینی کنند.
سیدباقری افزود: این مراکز علاوه بر برخورداری از ظرفیت علمی و معرفتی، می‌توانند در تربیت عالمان و پژوهشگران توانمند برای حضور در ارتباطات علمی بین‌المللی نقش داشته باشند.
وی ظرفیت فرهنگی و تبلیغی را از دیگر توانمندی‌های موجود برشمرد و بیان کرد: مراکز مختلفی که در انجمن مطالعات سیاسی گرد هم آمده‌اند، هر یک از توانمندی‌های خاصی برخوردار هستند که ضرورت دارد این ظرفیت‌ها ساماندهی و متناسب با زبان‌ها و فرهنگ‌های جوامع گوناگون عرضه شوند.
مدیر گروه سیاست پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی ادامه داد: شناسایی ظرفیت‌های فرهنگی و تبلیغی، تربیت و معرفی زبان‌دانان و مبلغان توانمند می‌تواند در مقابله با تبلیغات مسموم دشمن در زمینه اسلام‌هراسی و تحریف معارف اسلامی، اندیشه شیعی و گفتمان انقلاب اسلامی مؤثر باشد.
وی با اشاره به ظرفیت اجتماعی و ارتباطی انجمن مطالعات سیاسی حوزه اظهار کرد: ایجاد شبکه ارتباطی میان اندیشمندان و تشکل‌های مرتبط با اندیشه سیاسی، از جمله ظرفیت‌هایی است که می‌تواند زمینه‌ساز تعاملات علمی گسترده‌تر شود. در همین زمینه، نشست‌های مناسبی با نمایندگان اقلیت‌های دینی برگزار شده است تا زمینه گفت‌وگوی علمی با آنان فراهم شود.
سیدباقری ظرفیت سیاسی و دیپلماتیک را از دیگر زمینه‌های فعالیت بین‌المللی دانست و گفت: باید زمینه گفت‌وگو با نهادها و مراکز همسو و همراه، رهبران و انجمن‌های سیاسی در جهان اسلام و حتی فراتر از آن فراهم شود. همچنین برقراری ارتباط پایدار با مراکز حوزوی و دانشگاهی و بهره‌گیری از شبکه دانش‌آموختگان در دانشگاه‌های مطرح جهان اسلام، از جمله دانشگاه‌های مدینه، قاهره و زیتونیه، می‌تواند در این مسیر مورد توجه قرار گیرد.
وی با اشاره به موضوعاتی که اندیشه سیاسی اسلام می‌تواند در عرصه بین‌الملل به آن‌ها بپردازد، بیان کرد: همگرایی مسلمانان و مقابله با نظام سلطه، استعمار و وابستگی، دفاع از استقلال ملت‌ها و حمایت از مظلومان در سراسر جهان از جمله موضوعات مهم در این عرصه است.
رئیس انجمن مطالعات سیاسی حوزه‌های علمیه ادامه داد: گفت‌وگوی بین‌المللی و همزیستی دینی نیز باید مورد توجه قرار گیرد؛ به این معنا که علاوه بر تعاملات درون جهان اسلام، زمینه گفت‌وگو با ادیان و مذاهب دیگر و شکل‌گیری تعاملات تمدنی نیز فراهم شود.
وی با اشاره به ظرفیت‌های بالقوه و بالفعل مراکز حوزوی اظهار کرد: نیروی انسانی برجسته، برخورداری از اعتبار حوزوی و دانشگاهی و آشنایی با زبان علمی و آکادمیک بین‌المللی از جمله ظرفیت‌های بالقوه حوزه است که باید فعال شود. در کنار این ظرفیت‌ها، فعالیت‌های علمی موجود از جمله تلاش اساتید در فصلنامه «سیاست متعالیه» نیز می‌تواند در معرفی توانمندی‌های پژوهشی حوزه نقش داشته باشد.
سیدباقری در پایان با تأکید بر ضرورت باور به توانمندی‌های بین‌المللی مراکز حوزوی گفت: باید این ظرفیت‌ها را در عرصه‌های آموزش، معرفت، فرهنگ، ارتباطات و مدیریت فعال کنیم؛ چراکه تاکنون نتوانسته‌ایم گفتمان اندیشه سیاسی اسلام، گفتمان انقلاب اسلامی و تفکر رهبران انقلاب اسلامی را آن‌گونه که شایسته است در عرصه بین‌المللی معرفی و عرضه کنیم.
بین‌المللی‌سازی علم؛ عبور از حضور به اثرگذاری
در بخش دیگری از این نشست، حجت‌الاسلام والمسلمین حامد رفعتی، دبیر جایزه جهانی شهید صدر، با تأکید بر ضرورت ایجاد ارتباط میان توان علمی حوزه و نیازهای محیط بین‌الملل اظهار کرد: مسئله اصلی در بحث ظرفیت‌های بین‌المللی حوزه این است که چگونه می‌توان میان توان علمی موجود در حوزه و نیازهای عرصه بین‌الملل حلقه اتصال ایجاد کرد و زمینه شکل‌گیری همکاری‌های پایدار را فراهم آورد.
وی با اشاره به تفاوت حضور در عرصه بین‌الملل و اثرگذاری در این عرصه بیان کرد: ترجمه یک اثر، سفر علمی، ارائه سخنرانی در خارج از کشور یا حضور مخاطبان و مهمانان خارجی در یک کنفرانس، همگی از مصادیق حضور بین‌المللی هستند؛ اما حضور در عرصه بین‌الملل لزوماً به معنای اثرگذاری نیست.
دبیر جایزه جهانی شهید صدر ادامه داد: آنچه در این جایزه دنبال می‌کنیم، عبور از مرحله حضور و ورود به عرصه اثرگذاری علمی است؛ موضوعی که به‌ویژه در حوزه علوم سیاسی و حکمرانی اسلامی اهمیت بیشتری دارد و مستلزم شکل‌گیری ادبیات مشترک میان تولیدکنندگان علم و مخاطبان بین‌المللی است.
وی با بیان اینکه برای اثرگذاری در عرصه بین‌الملل باید در تولید دانش سهم داشته باشیم، سه سطح را در این زمینه مورد توجه قرار داد و گفت: نخست باید در فهم مسائل و چگونگی صورت‌بندی آن‌ها سهم داشته باشیم؛ به این معنا که هم ما مسائل را چگونه می‌فهمیم و هم دیگران چگونه اندیشه و دیدگاه ما را درک می‌کنند.
رفعتی افزود: برای نمونه، در حوزه علوم سیاسی می‌توان به موضوع مشروعیت پرداخت و از ظرفیت‌های میان‌رشته‌ای همچون ارتباط علوم سیاسی با اخلاق، فقه و اصول و اقتصاد برای بررسی موضوعاتی مانند اخلاق حکمرانی، حقوق و تکالیف و اقتصاد حکمرانی اسلامی بهره گرفت. همچنین باید بررسی کنیم که موضوعاتی همچون ولایت فقیه تا چه اندازه در فضای علمی بین‌المللی شناخته و فهمیده شده‌اند.
وی دومین سطح اثرگذاری را افق‌گشایی علمی دانست و بیان کرد: پس از آنکه مسئله و دیدگاه ما شناخته شد، باید بتوانیم در حوزه‌های آموزشی و پژوهشی افق‌های تازه‌ای بگشاییم و در مرحله بعد، به شکل‌گیری نظریه‌هایی برسیم که قابلیت طرح و پذیرش در عرصه علمی بین‌المللی داشته باشند.
دبیر جایزه جهانی شهید صدر با تأکید بر اینکه ظرفیت علمی حوزه محل تردید نیست، اظهار کرد: مسئله اصلی این است که چگونه این ظرفیت‌ها را به مشارکت علمی معتبر و همکاری پایدار تبدیل کنیم. در بسیاری از موارد، گروه‌ها و شخصیت‌های علمی خارجی به کشور دعوت می‌شوند یا هیئت‌های علمی از کشورهای دیگر حضور پیدا می‌کنند، اما این ارتباطات به پروژه‌های مشترک و همکاری‌های ماندگار منتهی نمی‌شود.
وی با اشاره به ضرورت بازنگری در شیوه فعالیت‌های بین‌المللی حوزه گفت: یکی از نقاطی که باید بیشتر مورد توجه قرار گیرد، عبور از فعالیت‌های صرفاً تبلیغی و معرفی یک‌طرفه است. ما در بسیاری از تعاملات بین‌المللی تلاش کرده‌ایم داشته‌های خود را معرفی کنیم، اما کمتر به شنیدن دیدگاه‌های طرف مقابل و آمادگی برای نقد شدن توجه داشته‌ایم.
رفعتی با اشاره به مسئله ترس از نقد در میان برخی اساتید بیان کرد: بر اساس ارزیابی‌های مطرح‌شده در انجمن‌های علمی حوزه، یکی از دلایل ارائه‌نشدن نظریه‌های اساتید، نگرانی از نقد شدن است؛ در حالی که حضور مؤثر در فضای بین‌المللی مستلزم آمادگی برای شنیدن نقدها و مواجهه علمی با دیدگاه‌های دیگران است.
وی دومین آسیب را بی‌توجهی به اولویت‌های مخاطبان بین‌المللی دانست و گفت: گاهی تصور می‌کنیم چون میراث علمی غنی و ارزشمندی داریم، مخاطب بین‌المللی نیز به‌طور طبیعی به سراغ آن خواهد آمد؛ در حالی که مخاطب می‌خواهد بداند این میراث علمی چه نسبتی با مسائل و نیازهای او دارد.
دبیر جایزه جهانی شهید صدر با تأکید بر ضرورت برقراری ارتباط میان میراث علمی حوزه و مسائل مورد توجه مخاطبان افزود: موضوعاتی همچون عدالت، اعتماد عمومی، نسبت قانون و اخلاق از جمله مسائلی هستند که می‌توانند زمینه مشترکی برای گفت‌وگوهای علمی بین‌المللی فراهم کنند؛ البته اشتراک در مسائل لزوماً به معنای اشتراک در پاسخ‌ها نیست.
وی در پایان سه محور را برای توسعه فعالیت‌های بین‌المللی حوزه ضروری دانست و اظهار کرد: آمادگی برای نقد شدن و شنیدن دیدگاه‌های مخاطبان، شناسایی مسائل و اولویت‌های جهانی و برقراری نسبت میان میراث علمی حوزه و نیازهای مخاطبان، سه موضوعی است که اساتید و مراکز علمی باید برای آن راهکار ارائه دهند.