به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، دکتر سید مجید ظهیری، عضو هیأت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، در یادداشتی با عنوان «نحن المنتقمون؛ غایت پارادایم عدالتخواهی در تمدن نوین اسلامی» به تبیین ابعاد معرفتی و تمدنی این گفتمان پرداخت و تأکید کرد که شعار «نحن المنتقمون» در منظومه فکری مکتب مقاومت، نه بیانگر انتقامجویی شخصی و قبیلهای، بلکه نماد مطالبه عدالت، مقابله با استمرار ظلم و تلاش برای برقراری نظمی عادلانه در جامعه انسانی است.
وی با اشاره به اینکه گفتمان عدالتخواهی در فرهنگ عاشورا ریشهای عمیق دارد، اظهار کرد: نسبت میان «نحن المنتقمون» و انتقامهای قومی، قبیلهای و شخصی کاملاً روشن است؛ زیرا در منطق اهلبیت(ع)، عدالت به معنای بستن راه تکرار ظلم و جلوگیری از استمرار جنایت است، نه پاسخ احساسی و انتقامجویانه. از این منظر، عدالتخواهی دروازه ورود به نظمی جهانی است که در آن هیچ قدرتی نتواند با توسل به خشونت، مخالفان خود را از رهبران تا کودکان بیگناه، به خاک و خون بکشد.
زیارت عاشورا؛ اعلام برائت از ظلم و دعوت به عدالت
عضو هیأت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی با استناد به مضامین زیارت عاشورا تصریح کرد: در این زیارت، مرزبندی میان جبهه حق و باطل با صراحت ترسیم شده و برائت از ظالمان در کنار حرکت برای تحقق حق و عدالت قرار گرفته است. بر همین اساس، مفهوم «نحن المنتقمون» باید در چارچوب همین منطق فهم شود؛ یعنی جامعه مؤمنان در پی انتقام شخصی نیست، بلکه خواهان از میان رفتن زمینهها و عوامل شکلگیری جنایت است تا ظلم بدون پاسخ نماند و جامعه نسبت به تکرار آن مأیوس شود.
دکتر ظهیری افزود: عدالت در این معنا، یک اصل عقلانی و تمدنساز است؛ زیرا با استقرار عدالت، نظم اجتماعی تقویت میشود، امکان تضییع دوباره حقوق کاهش مییابد و امنیت آینده جامعه تضمین خواهد شد.
مختار؛ نماد جنبش عدالتخواهی پس از جنایت
وی با اشاره به جایگاه قیام مختار در سنت تاریخی شیعه خاطرنشان کرد: اگرچه درباره جزئیات تاریخی این واقعه دیدگاههای مختلفی وجود دارد، اما پیام اصلی آن روشن است. قیام مختار نماد تبدیل اندوه و احساسات پس از فاجعه عاشورا به یک مطالبه اجتماعی و سیاسی برای اجرای عدالت است.
به گفته دکتر ظهیری، این حرکت نشان داد که خونخواهی اهلبیت(ع) صرفاً یک احساس عاطفی نبود، بلکه تلاشی برای برخورد مشروع با عاملان جنایت و جلوگیری از استمرار ظلم در جامعه اسلامی به شمار میرفت؛ رویکردی که میتوان از آن با عنوان «عدالتخواهی پس از جنایت» یاد کرد.
امام سجاد(ع) و تثبیت عقلانی ارزش عدالت
این پژوهشگر حوزه تمدن اسلامی در ادامه با تبیین جایگاه امام سجاد(ع) در این منظومه فکری اظهار داشت: برخی نقلهای تاریخی که از رضایت یا خشنودی آن حضرت نسبت به مجازات عاملان جنایت سخن میگویند، نشاندهنده آن است که عدالت در نگاه اهلبیت(ع) ارزشی بنیادین و مستقل دارد.
وی افزود: نقش امام سجاد(ع) در فضای پس از عاشورا، تثبیت حقطلبی نظاممند و عقلانی است. در این نگاه، هرگاه عدالت فرصت تحقق پیدا کند، جامعه از چرخه خشونت و ستم فاصله میگیرد و امید به اصلاح و بازسازی اجتماعی افزایش مییابد.
عدالت؛ افق تمدنی مکتب مقاومت
دکتر ظهیری در جمعبندی این یادداشت تأکید کرد: مفهوم «نحن المنتقمون» در حقیقت بیانگر آن است که غایت نهایی مکتب مقاومت، تحقق عدالت است. این گفتمان با الهام از زیارت عاشورا، ضمن اعلام برائت از ظالمان، جامعه را به استقرار حق و اجرای عدالت فرا میخواند و در همین چارچوب، عدالت کیفری و قصاص مشروع را نیز به عنوان ابزاری برای جلوگیری از تکرار جنایت مورد تأکید قرار میدهد.
وی خاطرنشان کرد: مختار را میتوان نماد جنبش عدالتخواهی پس از وقوع جنایت و امام سجاد(ع) را نماد تثبیت عقلانی ارزش تحقق عدالت دانست؛ رویکردی که میدان عاشورا را از یک واقعه صرفاً تاریخی و حماسی فراتر برده و آن را به الگویی برای تأمین امنیت، عدالت و آینده تمدن بشری تبدیل میکند.