به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، دکتر عباسعلی نصرآبادی، دانشآموخته دکترای علوم سیاسی، پژوهشگر و مدرس گروه معارف دانشگاه فردوسی و علوم پزشکی مشهد، در یادداشتی با عنوان «غدیر به مثابه نظریه بنیادین مقاومت»، با نگاهی تحلیلی به ظرفیتهای سیاسی و تمدنی عید غدیر، این واقعه را نه صرفاً یک رویداد تاریخی و آیینی، بلکه یک الگوی راهبردی برای جبهه مقاومت معاصر توصیف کرد.
وی در این یادداشت با تأکید بر اینکه غدیر در ادبیات نخبگانی شیعه تنها یک جشن تقویمی نیست، تصریح کرد: غدیر نقطه عطفی در نظریهپردازی سیاسی ـ الهیاتی اسلام است و میتوان آن را الگویی از «قدرت معترض مشروع» و «نظام ولایت در وضعیت استثنایی» دانست.
نصرآبادی با انتقاد از خوانشهای تقلیلگرایانه نسبت به غدیر، خاطرنشان کرد که محدود کردن این رخداد به یک مناسبت شادمانه یا برداشت صرفاً تاریخی، باعث نادیده گرفتن ابعاد عمیق نظری و تمدنی آن میشود؛ در حالی که این واقعه، بهویژه در نسبت با مفهوم مقاومت، حامل درسهای راهبردی برای امروز جهان اسلام است.
تفکیک مشروعیت از مقبولیت؛ هسته سخت مقاومت غدیری
این پژوهشگر علوم سیاسی، نخستین مؤلفه نظریه مقاومت غدیری را اصل عدم خلط مشروعیت با مقبولیت دانست و توضیح داد که در منطق غدیر، مشروعیت قدرت از نص و حقیقت الهی ناشی میشود، نه از بیعت اکثریت یا استیلای سیاسی.
وی افزود: بر اساس این منطق، حتی اگر قدرت بالفعل در اختیار جریان غاصب قرار گیرد، حقانیت جریان اصیل از بین نمیرود و همین تمایز، بنیان مقاومت غدیری را شکل میدهد.
نصرآبادی نتیجه سیاسی این اصل را بسیار مهم ارزیابی کرد و گفت: مقاومت موظف است حتی در فقدان قدرت رسمی، خود را بازتولید کند و از صحنه تاریخ کنار نرود. به تعبیر دیگر، حق اگرچه ممکن است در مقطعی در اقلیت قرار گیرد، اما از مشروعیت ساقط نمیشود.
وی تأکید کرد که این فهم از غدیر، به جبهه مقاومت میآموزد که مشروعیت خود را نه از موازنه قدرت، بلکه از پیوند با حقیقت و تکلیف بگیرد.
تکلیفمداری، جایگزین نتیجهگرایی در الگوی غدیر
نصرآبادی دومین رکن نظریه مقاومت غدیری را تکلیفمداری عنوان کرد و با اشاره به آیه شریفه «وَ مَا عَلَی الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلَاغُ الْمُبِینُ»، گفت: در ماجرای غدیر، پیامبر اسلام(ص) مأمور به ابلاغ بود، نه مأمور به اقناع کامل همگان و تضمین پذیرش عمومی.
به گفته وی، این گزاره در میدان مقاومت معاصر، معنایی راهبردی دارد؛ زیرا نشان میدهد موفقیت در جبهه حق، تنها با پیروزی ظاهری، اقناع دشمن یا نتایج کوتاهمدت سنجیده نمیشود، بلکه معیار اصلی، انجام تکلیف است.
این مدرس دانشگاه تصریح کرد: جبهه مقاومت نباید پیروزی فوری را شرط استمرار مسیر خود بداند؛ چرا که چنین نگاهی، در صورت بروز شکستهای مقطعی، زمینه یأس و فروپاشی را فراهم میکند.
وی افزود: منطق غدیر، مقاومت را از اسارت در نتیجهگرایی کوتاهمدت رها میسازد و به آن افق تاریخی و ایمانی میبخشد.
غدیر و هنر حفظ حقیقت در شرایط اقلیت
نصرآبادی سومین مؤلفه نظریه مقاومت غدیری را نهادینهسازی حافظه اقلیت دانست و یادآور شد: غدیر الگویی تاریخی از انتقال حق در بستر اقلیت بودن ارائه میدهد.
وی با اشاره به تجربه تاریخی شیعه گفت: تاریخ تشیع نشان میدهد که یک جریان حقمحور میتواند بدون در اختیار داشتن قدرت سیاسی رسمی، روایت خود را حفظ کند، حافظه تاریخی خویش را منتقل سازد و در طول زمان به یک نیروی پایدار اجتماعی و تمدنی بدل شود.
این پژوهشگر ادامه داد: نظام وکالت، مرجعیت و در نهایت ولایت فقیه را میتوان صورتهای مختلف همین نهادسازی تاریخی برای حفاظت از حقیقت در شرایط فشار و اقلیت دانست.
به گفته وی، این تجربه برای مقاومت معاصر یک پیام روشن دارد: بقا تنها با ابزار نظامی تضمین نمیشود، بلکه نیازمند نهادسازی فرهنگی، فکری و تربیتی است.
غدیر؛ مبنای مشروعیت فراتر از نظم بینالمللی
نصرآبادی در ادامه، به دلالتهای راهبردی غدیر برای مقاومت معاصر پرداخت و گفت: یکی از مهمترین پیامهای غدیر در سطح بینالمللی، آن است که مقاومت را از وابستگی به تأیید ساختارهای رسمی قدرت جهانی خارج میکند.
وی تصریح کرد: در این الگو، مشروعیت جریانهای مقاومت از نهادهای بینالمللی یا قواعد قدرتهای مسلط اخذ نمیشود، بلکه ریشه در تکلیف الهی ـ تاریخی دارد.
این پژوهشگر تأکید کرد: غدیر به ما میآموزد که حقانیت، لزوماً در آیینه تأیید قدرتهای جهانی منعکس نمیشود و مقاومت اصیل، برای اثبات خود نیازمند اجازه از نظم سلطه نیست.
تمرکز بر بازتولید نسلهای آگاه به جای پیروزی صرف
نصرآبادی یکی دیگر از نتایج الگوی غدیری را در استراتژی دوام و بقا دانست و گفت: جامعه غدیری آموخته است که میتوان در اقلیت ماند، اما ساختار معنایی و هویتی خود را حفظ کرد.
وی افزود: جبهه مقاومت امروز نیز اگر بخواهد از فرسایش بلندمدت در امان بماند، باید به جای تمرکز انحصاری بر پیروزی نظامی، بر تربیت نسلهای آگاه، کادرسازی فکری و بازتولید مستمر گفتمان خود سرمایهگذاری کند.
به گفته این مدرس دانشگاه، هر مقاومتی که از تولید معنا و تربیت نیروی انسانی غفلت کند، حتی اگر در میدان دستاوردهایی به دست آورد، در بلندمدت دچار ضعف ساختاری خواهد شد.
نفی موقتگرایی؛ مقاومت برای تاریخ، نه فقط برای امروز
نصرآبادی در بخش دیگری از این یادداشت، با اشاره به آسیبهای ناشی از نگاه کوتاهمدت در برخی جنبشها، تأکید کرد: بسیاری از جریانهای مقاومت در جهان، زمانی که در کوتاهمدت به نتیجه مطلوب نمیرسند، دچار ناامیدی و واگرایی میشوند.
وی خاطرنشان کرد: الگوی غدیر، مقاومت را از این بحران نجات میدهد؛ زیرا در این منطق، وظیفهمداری مقدم بر نتیجهگیری سریع است. اگر مسئولیت امروز، ابلاغ و ایستادگی بر حق باشد، حتی اگر نتیجه آن در دهههای بعد آشکار شود، انجام آن تکلیف ضروری است.
او افزود: چنین برداشتی، مقاومت را از فرسایش درازمدت مصون میدارد و آن را به یک حرکت تاریخی تبدیل میکند، نه یک واکنش موقت و هیجانی.
هشدار درباره مقاومتهای فاقد بنیان غدیری
این پژوهشگر علوم سیاسی در بخش پایانی تحلیل خود، به آسیبشناسی برخی مقاومتهای غیرغدیری پرداخت و گفت: جریانهایی که فاقد مبنای مشروعیت فرامادی، گرفتار نتیجهگرایی محض و غافل از نهادسازی فرهنگی و فکری هستند، معمولاً در بزنگاههای دشوار با بحران مواجه میشوند.
وی تصریح کرد: چنین جریانهایی با نخستین شکست، فشار یا مصالحهخواهی، یا به انحراف کشیده میشوند یا از درون فرو میپاشند؛ زیرا پشتوانهای عمیق برای تداوم خود ندارند.
نصرآبادی تأکید کرد: مقاومتی که صرفاً بر میدان نبرد تمرکز کند و از تربیت کادرهای فکری و فرهنگی غافل بماند، در بلندمدت قدرت استمرار خود را از دست خواهد داد.
جمعبندی؛ غدیر، نقشه راه پایداری جبهه حق
نصرآبادی در جمعبندی نهایی این یادداشت، سه درس اصلی غدیر برای جبهه مقاومت را چنین برشمرد: نخست آنکه مشروعیت نه با زور اسلحه و نه صرفاً با رأی اکثریت به دست میآید، بلکه بر حقیقتی ماندگار استوار است. دوم آنکه نتیجه کوتاهمدت، معیار تداوم یا توقف مقاومت نیست و این تکلیف است که خط حرکت را تعیین میکند. سوم آنکه اقلیت بودن، به معنای حذف شدن نیست، بلکه میتواند به شکلی مؤثرتر از حضور تاریخی و تمدنی تبدیل شود.
وی در پایان خاطرنشان کرد: مقاومتی که از غدیر الهام نگیرد، در نهایت یا به قدرتطلبی دنیوی فروکاسته میشود یا در آتش ناامیدی ذوب خواهد شد؛ اما مقاومتی که با منطق غدیری پیش برود، حتی در سختترین شرایط نیز شکستناپذیر میماند، زیرا پیروزی را پیش از هر چیز در ادای تکلیف میبیند.