به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی،، دکتر محمد باغستانی، مدیرگروه و عضو هیأت علمی گروه هنر و تمدن اسلامی پژوهشکده اسلام تمدنی، در بخش پایانی گفتوگوی خود درباره «جلوههای دینستیزی در فرهنگ رسمی ایران در عصر پهلوی طی سالهای ۱۳۴۰ تا ۱۳۴۲»، به بررسی نحوه مواجهه برخی مطبوعات با منتقدان وضعیت فرهنگی جامعه پرداخت.
وی گفت: در حالی که در سالهای آغازین دهه ۴۰ اعتراضهای گستردهای از سوی گروههای مذهبی، فرهنگی و اجتماعی نسبت به گسترش فساد اخلاقی و فرهنگی در جامعه مطرح میشد، برخی مطبوعات وابسته به حکومت پهلوی تلاش میکردند این اعتراضها را بیاعتبار جلوه دهند و با حملات رسانهای به منتقدان پاسخ دهند.
دکتر باغستانی با اشاره به نمونهای از این برخوردها افزود: روزنامه «گلستان» شیراز در شماره ۵۲۱۶ مورخ ۸ مهر ۱۳۴۱، در واکنش به درخواست چند روحانی برای تعطیلی سینما در برازجان، با لحنی تند به روحانیت حمله کرده و چنین نوشته بود که در شهرهای بزرگ مذهبی کشور روحانیان فراوانی حضور دارند و اگر سینما خلاف دین بود آنان واکنش نشان میدادند. در همین مطلب حتی پیشنهاد شده بود که باید «تفنگ از خان و چماق از این قبیل عمامهبهسرها گرفت».
وی ادامه داد: همین روزنامه در شماره ۵۲۴۷ مورخ ۱۱ مهر ۱۳۴۱ نیز بار دیگر به این موضوع پرداخت و ضمن حمله به مخالفان سینما، آنان را مخالف آزادی معرفی کرد و حتی خواستار مقابله و برخورد با آنان شد. با این حال در همان مطلب نویسنده ناچار میشود اعتراف کند که نمایش فیلمهای منافی عفت عمومی میتواند جامعه را به سوی انحطاط بکشاند.
این پژوهشگر با اشاره به نمونهای دیگر از فضای رسانهای آن دوره اظهار کرد: در سال ۱۳۴۱ روزنامه «فریاد لاهیجان» نیز به بخشنامهای درباره کنترل حضور دانشآموزان در معابر عمومی و سینماها واکنش نشان داد. طبق این بخشنامه، دانشآموزان اجازه نداشتند پس از ساعت شش عصر در مجامع عمومی حضور داشته باشند و تنها شبهای جمعه آن هم به همراه والدین میتوانستند به سینما بروند.
به گفته دکتر باغستانی، این روزنامه با تمسخر این تصمیم، آن را محدودکننده آزادیهای فردی دانسته و حتی آن را با اصول اعلامیه جهانی حقوق بشر و منشورهای بینالمللی مقایسه کرده بود.
وی افزود: با وجود این فضای رسانهای، برخی مطبوعات همان دوره نیز به وجود فساد گسترده در ساختارهای سیاسی و اجتماعی اذعان کردهاند. به عنوان نمونه در روزنامه «طلوع» در سال ۱۳۴۰ در سرمقالهای تصریح شده بود که عناصر اصلی فساد در میان طبقه حاکم قرار دارند و نفوذ و قدرت آنان مانع اجرای قانون در برابرشان میشود.
دکتر باغستانی همچنین به مقالهای در مجله «فردوسی» در سال ۱۳۴۲ اشاره کرد که در آن از گسترش فراگیر فساد در جامعه سخن گفته شده و تأکید شده بود که فساد به تدریج همه عرصههای اجتماعی را فراگرفته و فضیلت و تقوا در حال کنار رفتن از زندگی اجتماعی است.
وی در جمعبندی این بخش از گفتوگو گفت: بررسی نمونههای منتشرشده در مطبوعات آن دوره نشان میدهد جامعه ایران در فاصله سالهای ۱۳۴۰ تا ۱۳۴۲ با بحران جدی فرهنگی و اخلاقی مواجه بوده است.
دکتر باغستانی تأکید کرد: مجموعه این شواهد نشان میدهد که بخشی از رسانهها از یک سو به تخریب منتقدان وضعیت فرهنگی میپرداختند و از سوی دیگر خود نیز ناخواسته به وجود فساد گسترده در جامعه اعتراف میکردند. وی در پایان خاطرنشان کرد: این وضعیت و فضای فرهنگی حاکم، در کنار استفاده گسترده از ابزارهای نوین فرهنگی مانند سینما، رادیو، تلویزیون و مطبوعات برای تغییر سبک زندگی، به شکلگیری نارضایتیهای اجتماعی و فکری در جامعه دامن زد و زمینههای اعتراضهای گستردهای مانند جنبش ۱۵ خرداد را فراهم کرد.