به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، دکتر محمد باغستانی، مدیرگروه و عضو هیأت علمی گروه هنر و تمدن اسلامی پژوهشکده اسلام تمدنی، در ادامه گفتوگو درباره «جلوههای دینستیزی در فرهنگ رسمی ایران در سالهای ۱۳۴۰ تا ۱۳۴۲»، به بررسی دیدگاههای گروه پنجم از منتقدان فرهنگی آن دوره یعنی روزنامهنگاران پرداخت.
به گفته وی، مرور مطبوعات این سالها نشان میدهد که بسیاری از روزنامهنگاران در تهران و شهرهای مختلف کشور نسبت به وضعیت فرهنگی و اخلاقی جامعه هشدار داده و از گسترش ابتذال در رسانهها، رواج ستارهپرستی و ضعف نظارت فرهنگی انتقاد کردهاند.
دکتر باغستانی با اشاره به برخی گزارشهای روزنامه جهان در سال ۱۳۴۰ گفت: در این روزنامه نسبت به ترویج الگوهای رفتاری جدید در رسانهها، از جمله تبلیغ شیوههای زندگی و سرگرمیهای غربی و ساخت کلوبها و برنامههای نمایشی برای جوانان و زنان انتقاد شده است. در یکی از سرمقالهها نیز به ماجرای دانشآموزی اشاره میشود که به دلیل نداشتن مهارتهایی مانند آشنایی با هنرپیشگان خارجی، از حضور در مدرسه احساس شرمندگی کرده و از ادامه تحصیل منصرف شده است.
وی افزود: همین روزنامه در گزارشی دیگر با مقایسه میان خلبانان نظامی و بازیگران و خوانندگان مشهور، از توجه افراطی رسانهها به چهرههای سرگرمی انتقاد کرده و این پرسش را مطرح میکند که چرا تصاویر این افراد دائماً در مجلات منتشر میشود، اما نام و تصویر قهرمانان واقعی جامعه کمتر دیده میشود.
این پژوهشگر با اشاره به گزارشهای روزنامه ندای حق نیز اظهار کرد: در این روزنامه بارها نسبت به انتشار مطالب و تصاویر مبتذل در برخی مجلات سینمایی اعتراض شده و حتی چاپ عباراتی مذهبی در کنار تصاویر غیراخلاقی «توهین به مقدسات» توصیف شده است. در یکی از گزارشها نیز با انتشار تصویری از یک کتابفروشی و یک عرقفروشی نوشته شده بود: «کتاب کیلویی صد ریال ارزانتر از یک بطری عرق»، که نشانهای از نگرانی نسبت به افول فرهنگ مطالعه در جامعه تلقی میشد.
دکتر باغستانی در ادامه به گزارشهایی درباره استقبال گسترده مردم از برخی ستارگان سینمایی خارجی اشاره کرد و گفت: مطبوعات آن زمان این پدیده را نشانهای از رواج ستارهپرستی و تغییر الگوهای فرهنگی در جامعه میدانستند.
وی افزود: این انتقادها محدود به تهران نبود. در شیراز مجله «پیام آسمانی» و روزنامه «عدل» از گسترش فساد اخلاقی، بیکاری جوانان و تأثیر منفی برخی کتابها، مجلات و فیلمهای سینمایی بر نسل جوان سخن گفتهاند و حتی خواستار جلوگیری از نمایش فیلمهای مبتذل شدهاند.
به گفته باغستانی، در کرمانشاه نیز در مجله «خاک خسرو» از رواج روابط نامناسب میان دختران و پسران و تغییر الگوهای رفتاری جوانان انتقاد شده است. در رشت نیز نویسندهای در روزنامه «طالب حق» از افزایش مراکز فساد، کابارهها و محلهای فروش مشروبات الکلی سخن گفته و این روند را نشانهای از تغییرات نگرانکننده در فضای اجتماعی دانسته است.
این عضو هیأت علمی پژوهشکده اسلام تمدنی همچنین به گزارشهای منتشرشده در روزنامه فریاد خوزستان در آبادان اشاره کرد و گفت: در این روزنامه از برنامههای تلویزیونی آن زمان به شدت انتقاد شده و برخی برنامهها به دلیل نمایش رقصها و گفتوگوهای نامناسب، عامل تضعیف ارزشهای اخلاقی معرفی شدهاند. دکتر باغستانی در پایان تأکید کرد: بررسی این گزارشها نشان میدهد که در اوایل دهه ۴۰ شمسی، بخش قابل توجهی از روزنامهنگاران نسبت به روندهای فرهنگی و رسانهای جامعه انتقاد داشتهاند و نسبت به پیامدهای آن برای اخلاق عمومی و هویت فرهنگی جامعه هشدار میدادند؛ انتقادهایی که در کنار اعتراض دانشگاهیان، فرهنگیان و هنرمندان، بخشی از فضای فکری و فرهنگی آن دوره را شکل میداد.