به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، دکتر عباسعلی نصرآبادی، پژوهشگر و مدرس گروه معارف دانشگاه فردوسی و علوم پزشکی مشهد و رئیس اداره امور پژوهشی اداره کل پژوهش دفتر تبلیغات اسلامی خراسان رضوی، همزمان با ۳۱ خردادماه، سالروز شهادت دکتر مصطفی چمران، در گفتوگویی به تحلیل ابعاد علمی، سیاسی، فرهنگی و اخلاقی این شهید پرداخت و او را نمونهای کمنظیر از پیوند میان «دانش پیشرفته» و «تعهد اجتماعی» دانست.
وی اظهار کرد: شهید چمران یکی از نادرترین الگوهای تاریخی معاصر است که توانست در حوزههای کاملاً متفاوتی چون علم، سیاست، نظام و عرفان به جایگاهی ممتاز دست یابد. این جامعیت شخصیتی، او را از بسیاری از نخبگان همدوره خود متمایز میکند.
پیشگام در فیزیک مدرن؛ دانشمندی در مرزهای علم
نصرآبادی در تشریح بُعد علمی شهید چمران گفت: دکتر چمران در دانشگاه کلرادو آمریکا موفق به دریافت مدرک دکترا در رشته فیزیک شد و تمرکز علمی او بر حوزههایی مانند «فیزیک پلاسما» و «الکترونیک» بود؛ حوزههایی که در آن مقطع زمانی از مباحث پیشرفته و مرزی علم محسوب میشدند.
وی افزود: چمران تنها یک دانشآموخته ممتاز نبود، بلکه بهعنوان پژوهشگر و استاد دانشگاه نیز فعالیت داشت و مقالات علمی او در ژورنالهای معتبر بینالمللی منتشر شد. این سوابق نشان میدهد که او در سطح علمی، چهرهای جدی و شناختهشده بود.
این پژوهشگر تصریح کرد: نکته مهم در شخصیت علمی شهید چمران، نگاه ابزاری او به علم در خدمت جامعه بود. برخلاف برخی نخبگان که دانش را در محیطهای آکادمیک محدود میکنند، چمران معتقد بود علم باید در مسیر استقلال، عزت و پیشرفت ملی به کار گرفته شود.
مبارز سیاسی و مدیر بحران در میدان عمل
نصرآبادی با اشاره به بُعد سیاسی و استراتژیک شخصیت شهید چمران اظهار کرد: فعالیتهای سیاسی او از دوران دانشجویی در آمریکا آغاز شد و بهعنوان یکی از فعالان مبارزه علیه رژیم پهلوی و جریانهای سلطهگر شناخته میشد.
وی ادامه داد: پس از پیروزی انقلاب اسلامی و با آغاز جنگ تحمیلی، چمران در مسئولیتهایی همچون وزارت دفاع و فرماندهی در جبهههای جنوب کشور ایفای نقش کرد. در شرایطی که کشور با کمبود تجهیزات و فشارهای سنگین نظامی مواجه بود، او توانست با سازماندهی نیروها و ایجاد انسجام، بخشی از خلأ مدیریتی را جبران کند.
به گفته نصرآبادی، یکی از برجستهترین ویژگیهای نظامی شهید چمران، تسلط بر تاکتیکهای جنگ نامتقارن و چریکی بود. او پیشتر در لبنان تجربه سازماندهی و آموزش نیروهای مقاومت را داشت و همین تجربه را در جبهههای خوزستان به کار گرفت.
وی افزود: بهرهگیری از شیوههای ابتکاری و انعطافپذیر در برابر نیروهای مجهز دشمن، نشاندهنده درک عمیق چمران از استراتژی نظامی مدرن و ضرورت انطباق تاکتیکها با شرایط میدانی بود.
عارف عملگرا؛ پیوند معنویت و مسئولیت اجتماعی
این مدرس دانشگاه در ادامه به بُعد فرهنگی و عرفانی شخصیت شهید چمران پرداخت و گفت: در نوشتهها، یادداشتها و خاطرات او، نوعی نگاه عاشقانه به طبیعت، انسان و خداوند دیده میشود. او طبیعت را جلوهای از حضور الهی میدانست و حتی در میانه میدان نبرد نیز نسبت به زیباییهای طبیعی و انسانی حساس بود.
نصرآبادی تأکید کرد: چمران عرفان را در انزوا و کنارهگیری نمیدید، بلکه آن را در خدمت به مردم و مبارزه با ظلم معنا میکرد. او نمونهای از «عرفان عملی» بود؛ عرفانی که با مسئولیتپذیری اجتماعی و حضور در متن جامعه پیوند خورده است.
وی همچنین به سادهزیستی شهید چمران اشاره کرد و گفت: با وجود موقعیت علمی برجسته در آمریکا و مسئولیتهای سیاسی و نظامی در ایران، او زندگی ساده و بیتکلفی داشت و از مظاهر تجمل دوری میکرد. این ویژگی، نشاندهنده بلوغ اخلاقی و استقلال شخصیتی اوست.
اخلاقمداری و ایثار؛ تجلی تعهد در عمل
نصرآبادی در بخش دیگری از سخنان خود، بُعد اخلاقی و انسانی شهید چمران را مورد توجه قرار داد و اظهار کرد: اخلاق در رفتار روزمره چمران نمود عینی داشت. او در برخورد با همرزمان، مردم عادی و حتی اسیران جنگی، اصول اخلاقی را رعایت میکرد.
وی افزود: اوج تعهد شهید چمران در ایثار و فداکاری او متجلی شد؛ آنجا که در راه دفاع از کشور و مردم، جان خود را تقدیم کرد. این شهادت، نتیجه مسیری بود که او آگاهانه و با ایمان انتخاب کرده بود.
این پژوهشگر خاطرنشان کرد: چمران نه صرفاً یک فرمانده نظامی و نه تنها یک استاد دانشگاه، بلکه انسانی بود که میان باورهای درونی و کنش اجتماعی خود هماهنگی برقرار کرده بود. همین انسجام شخصیتی، او را به الگویی الهامبخش تبدیل کرده است.
الگوی ماندگار «نخبه متعهد» برای نسلها
نصرآبادی در جمعبندی سخنان خود گفت: شهید چمران نمونهای کامل از یک «نخبه متعهد» است؛ شخصیتی که توانست علم، سیاست، جهاد، اخلاق و عرفان را در یک منظومه واحد جمع کند.
وی تصریح کرد: زندگی او نشان میدهد که میتوان همزمان یک دانشمند برجسته، یک مدیر و فرمانده میدانی موفق و یک انسان اهل معنا بود. این تلفیق، چمران را به الگویی الهامبخش برای نسل جوان و نخبگان امروز تبدیل کرده است.
به گفته رئیس اداره امور پژوهشی اداره کل پژوهش دفتر تبلیغات اسلامی خراسان رضوی، بازخوانی سیره شهید چمران در سالروز شهادتش، فرصتی است برای تأمل در نسبت میان «دانش و تعهد» و یادآوری این حقیقت که نخبگی واقعی زمانی معنا پیدا میکند که در خدمت مردم و آرمانهای انسانی قرار گیرد.