به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، در ادامه تدوین مقالاتی به منظور تبیین نوآوری های علمی در اندیشه امام شهید آیت الله العظمی خامنه ای(ره)، مقاله« رستاخیز اجتماعی نبوت، امتداد روش «فکرمتنی» و راهبرد گرایش جامعهسازی توحیدی» به قلم استاد محمد صادق یوسفیمقدم عضو هیأت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی نوشته شد.
بسیاری از آیات قرآن کریم دارای گرایش اجتماعی است. این ویژگی سبب شده است تا بسیاری از مفسران و محققان در مطالعات قرآنی خود گرایش اجتماعی را برگزینند. در این میان یکی از نظریات قائد شهید که تفسیر اجتماعی معظم له را از سایر تفاسیر اجتماعی ممتاز ساخته نظریه «رستاخیز اجتماعی نبوت» است که با امتداد بخشیدن مفاهیم قرآنی به حیات اجتماعی، نقش راهبردی در ساخت جامعه توحیدی دارد و بر این اساس میتوان گرایش اجتماعی خاص تفسیر اجتماعی ایشان را تفسیر با گرایش جامعه ساختی نامید. گفتنی است نظریه یاد شده، از خروجیهای روش تفسیری ایشان با اصطلاح « فکر متنی» است.
این مقاله با روش تحلیل مضمون و متن، دیدگاههای تفسیری قائد شهید را بررسی کرده است و پس از تبیین مفاهیم اصلی به نتایج ذیل دست یافته است:
بر اساس متون دینی در عصر ظهور حضرت حجت علیه السلام کاملترین جامعه توحیدی شکل میگیرد که در باورها و رفتارهای افراد و جامعه تنها دين حق و ارزشهای الهی، حاكمیت دارد. نکته مهم این است که این باور، مستلزم سلب مسئولیت جامعه سازی توحیدی از مسلمانان در عصر غیبت نیست. زیرا چنانکه امامت الهی لطفی دائمی است، جامعه سازی توحیدی نیز تکلیف عمومی مسلمانان بوده و تعطیل ناپذیر است. جز آنکه امامت ولی فقیه و حاکم اسلامی با ولایت حضرت حجت علیه السلام از حیث قلمرو و جغرافیای ارضی، تسلط بر ادیان و چگونگی شکل گیری جامعه توحیدی، متفاوت است. بر این اساس مسلمانان در همه عصرها مکلف به تشکیل حکومت اسلامی و جامعه سازیاند. و بر اساس دیدگاه قائد شهید قدس سره، انتظار و سربازی صحیح امام زمان عليه السلام این است که مسلمانان جامعهای توحیدی، شبيه جامعه توحیدی جهانی مهدوی پدید آورند، تا حرکت تاريخ هدفمند شده و در سمت و سوی آنچنان دنيايی قرار گيرد.
به رغم التزام قائد شهید به منهج جامع اجتهادیِ تفسیری، به طور عمده از روش تفسیر قرآن به قرآن و قرآن به روایات بهره میگیرند و از آن، با عنوان «فکر متنی» یاد میکنند و بر این باورند که حقایق اسلامی را باید از زبان قرآن و متون اسلامی و حدیث بیابیم و «متنی فکر» کنیم. عنوان فکر متنی افزون بر تضمین بهتر سلامت آموزهها و مفاهیم مستخرج قرآنی، از عنوان رائج «منهج اثری»، به استنطاق قرآنی رساتر است.
یافتههای تفسیری قائد شهید به گونههایی از تحولات اجتماعی پرداخته که در ساخت و شکل گیری جامعه اثر گزار است و نظریه «رستاخیز اجتماعی نبوت»، که به معنای برانگیختگی، تلاش و انگیزش باطنی پیامبر، با آغاز وحی و مایههای عمیق رسالت شده و این تحول باطنی، در جهت گیریهای اجتماعی پیامبر برای تحول در محیط خارجی و واقع اجتماعی بشر نقش برجسته دارد و هدف نهائی نبی جامعه سازی توحیدی متناسب با اعتقاد توحیدی است.
اختلاف طبقاتی درد مزمـن و لکه ننگ بزرگ تاریـخی اجتماعـات بشـری است که در مقطعی از تاریخ با پشتوانه فلسفی دو سرشـتی و اکنون با نگاه فلسفی موذیانهتر همسانی مردم، با زشـتترین چهره، انسـانهایی را محکوم بـه محرومیت و خدمت رسانی به گروههـای برخوردار و فرو رفته در لذت کرده است. از منظر قرآن کریم رفع طبقات اجتماعی نیازمند دگرگونی جهان بینی با هدف تحقق واقعی یکسانی حقوقی آحاد مردم است. الیته برای تحقق این هدف همواره مصلحانی با روش دگرگونی فرهنگی، مردم را به تغییر وضع ظالمانه قانع میکردهاند، اما دگرگونی جهان بینی تنها با پشتوانه جهان بینی و باورهای توحیدی که همه انسانها را در آفرینش برابـر و از یک اصل میداند، محقق خواهد شد. زیرا توحید اعتقادی عمل خیز و تعهد انگیز است و بیشتر تعهدات آن متوجه نظام توحیدی اجتماعی و شکل جامعه صحیح است و نخستین کار آن ساخت جامعه توحیدی متناسـب با عقیده توحیدی است تا همگی زیـر سـقف حقوقـی واحدی زندگی کننـد و شـرایط و اسـتعدادهای خاص منشا اختلاف حقوقـی و مزیت انسـانهایی بر انسانهای دیگر نشود. زیرا همه مزیتهـا در اختیـار همگان است و برخورداریهای مادی، علمی و… نه ذاتی که وابسـته به کوشـش خود آدمیاسـت. از منظر قرآن کریم هویت جامعه توحیدی از فرهنگ عمیقی برخوردار است و ریشه در اندیشه توحیدی ابراهیم (علیه السلام) دارد.
نظریه «رستاخیز اجتماعی نبوت» افزون بر بعد اثباتی جامعه سازی توحیدی، سلطه استكباری بر كشورهاي اسلامي و تهاجم فرهنگي نظام سلطه را نیز نفی میکند و در پرتو جامعه توحیدی همه گروههای انسانی دور از سلطه جائرانه، زیـر یک سـقف حقوقـی زندگی میکننـد و هیچگاه از یکدیگر برحسب حقوق و مزایا امتیاز پیدا نمیکنند.
توحيد اجتماعي با نفي هر گونه حكمراني غير الهي در عرصههاي سياست، فرهنگ و اقتصاد جامعه، چهره ظاهری و پرتو عملی توحيد اعتقادي و امتداد بخش آن به زندگی اجتماعی انسان است. مهمترین مشکل امروز بشر جدائی از اعتقاد به خدا و فقدان التزام عملی به توحید است. بسط اعتقاد توحیدی در بدنهی زندگی اجتماعی، مشکل اساسی بشریت را حل خواهد کرد.