به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، در ابتدای جلسه، پس از تلاوت آیاتی چند از کلام‌الله مجید و گرامیداشت یاد و خاطره قائد شهید و شهدای گرانقدر، فضای علمی نشست با تأکید بر لزوم بازخوانی اندیشه‌های ناب اسلامی و کارآمدسازی معارف دینی برای پاسخگویی به نیازهای معاصر آغاز شد.
در ادامه، استاد محمدصادق یوسفی مقدم با اشاره به ضرورت بازنگری در روش‌های فهم متون دینی، به تبیین دقیق مفهوم «منهج فکر متنی» پرداخت. وی با تفکیک میان «اتجاه» و «منهج» تفسیری و تمایز میان «منهج اجتهادی» و «منهج جامع اجتهادی»، «فکر متنی» را به‌عنوان روشی اصیل در اندیشه قائد شهید معرفی کرد که بر پایه مراجعه مستقیم به قرآن کریم، متون اسلامی و روایات و استنطاق آن دو منبع مهم استوار است.
بر این اساس، رویکرد تفسیری در این منهج، ابتدا بر تکیه بر ظاهر آیات و سپس بهره‌گیری از روایات ناظر بر آن، نظیر مباحث مطروحه ذیل آیه ۶۰ سوره توبه، شکل می‌گیرد تا حقایق اسلامی به دور از تحریفات تاریخی استخراج شوند.
واژه‌پژوهی و معناشناسی در منهج فکر متنی
ارائه‌دهنده در تبیین کارکرد نخست این روش، یعنی واژه‌پژوهی و معناشناسی، تأکید کرد که تحریف تاریخی واژه‌ها و مفاهیم اسلامی می‌تواند به انحرافات فکری عمیقی بینجامد؛ همان‌گونه که استاد شهید مطهری نیز به نقش تحریف مفاهیم در سقوط تمدن اسلامی اشاره کرده‌اند.
از این رو، در فهم واژه‌های قرآنی نباید صرفاً به فرهنگ‌های لغت بسنده کرد، بلکه باید مغهوم و کاربرد واژه را در متنون اصلی و سیاق آیات بررسی کرد. زیرا واژه‌های قرآنی از مفاهیم راهبردی برخوردارند. وی در این زمینه به دو مفهوم کلیدی اشاره کرد:
مفهوم صبر: شناخت دقیق معنا و عرصه‌های کاربرد آن از طریق رجوع به قرآن و حدیث آشکار می¬سازد که صبر مفهومی کلیدی و راهبردی در اندیشه دینی و معارف اسلامی است.
مفهوم تقوا: با نقد برداشت عامیانه و منفیِ منسوب به واژه «پرهیزکار» به معنای کناره‌گیری از اجتماع، تبیین شد که تقوا در ادبیات قرآنی به معنای «هشیاری، مراقبت دائمی و نقطه مقابل غفلت» است؛ مفهومی که به رانندگی آگاهانه در بیابان پرخار تشبیه شده است. این مفهوم نه‌تنها مانع حضور در مناسبات اجتماعی نیست، بلکه لوازم مسئولیت‌پذیری را تقویت می‌کند.
استخراج راهبردهای قرآنی و تمدنی از آیات
در ادامه، ارائه‌دهنده به کارکرد دوم «فکر متنی»، یعنی استخراج راهبردهای قرآنی و تمدنی، پرداخت و بیان داشت که «فکر متنی» فراتر از یک ابزار منهجی، نقشه‌راه حرکت جمعی امت اسلامی را ترسیم می‌کند.
پیوند ایمان و عمل صالح با قدرت و استخلاف: با استناد به آیه ۵۵ سوره نور، تبیین شد که تحقق وعده الهی مبنی بر استخلاف، استقرار دین، قدرت و تبدیل ترس به امنیت، تابعی مستقیم از ایمان و عمل صالح است.
جهت‌گیری ادیان در رفع استضعاف: با تکیه بر آیه شریفه «وَنُرِیدُ أَنْ نَمُنَّ…»، جهت‌گیری کلی ادیان الهی، حرکت به سوی رفع استضعاف و محرومیت‌زدایی معرفی شد؛ رویکردی که اسلام را از نظام‌های سرمایه‌داری و تمدن‌های مادی متمایز می‌سازد.
تقابل با نظام ناعادلانه جهانی: در بخش پایانی مباحث، به ایستادگی و مقاومت ملت ایران در برابر دعوت به تسلیم در نظام سلطه و ساختار ناعادلانه جهانی، تغییر، اصلاح و تاسیس نظام عادلانه جهانی را به‌عنوان نمونه‌ای از انطباق راهبردهای قرآنی با واقعیت‌های میدان سیاست خارجی دانست.
در پایان جلسه، حجت‌الاسلام والمسلمین محمد فکوری، دبیر علمی نشست، ضمن جمع‌بندی مباحث مطرح‌شده و قدردانی از ارائه‌دهنده و حضار، نکاتی را در خصوص ضرورت استمرار چنین نشست‌های عمیق روش‌شناختی بیان کرد.