به گزارش پایگاه روابط عمومی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، همزمان با سالروز آزادسازی خرمشهر، دکتر محمد باغستانی، مدیرگروه و عضو هیأت علمی پژوهشکده اسلام تمدنی، در تحلیلی راهبردی از پیام تاریخی امام خمینی(ره) به مناسبت این فتح بزرگ، آن را عالی ترین نمونه گرهزدن «خاک» به «افلاک» و تبدیل یک پیروزی نظامی به یک واقعه ی الهی-تمدنی دانست. تحلیل این پیام میتواند یک «شاهد مثالِ معاصر» و بسیار قدرتمند برای موقعیت امروز ایران جان باشد.
تحلیل راهبردی پیام فتح خرمشهر؛ عبور از ناسیونالیسم مادی به ناسیونالیسم الهی
وی با اشاره به جمله ماندگار امام خمینی(ره) که فرمودند: «خرمشهر را خدا آزاد کرد»(نفی منیت نژادی) اظهار داشت: این عبارت کوتاه، تنها یک جمله خبری یا احساسی نیست، بلکه هسته مرکزی تفکر امام است که پیروزی را از سطح تفاخرات ملی، نژادی و مادی فراتر میبرد و آن را در افق توحید، بندگی و مسئولیت تاریخی قرار میدهد.
نفی منیت و عبور از ناسیونالیسم کور
دکتر باغستانی با تأکید بر اینکه امام خمینی(ره) اجازه ندادند آزادی خرمشهر به ابزاری برای غرور ملی یا ناسیونالیسم کور تبدیل شود، افزود: در حالی که در بسیاری از نظامهای سیاسی جهان، بازپسگیری خاک صرفاً به عنوان دستاویزی برای برتریجویی ملی مطرح میشود، امام با نسبت دادن این پیروزی به اراده الهی، عُجب و خودبینی را از متن جامعه و نیروهای مسلح زدودند. ایشان پیروزی بر روی زمین (خاک خرمشهر) را به اراده آسمانی پیوند زد تا هویت ملی ایرانی، در ذیلِ هویت توحیدی تعریف شود.
به گفته او، در این نگاه، هویت ایرانی نه نفی میشود و نه در حاشیه قرار میگیرد، بلکه در ذیل هویت توحیدی معنا پیدا میکند. به بیان دیگر، ایراندوستی در منظومه فکری امام، زمانی ارزشمند است که در خدمت خدا، عدالت، معنویت و دفاع از حق قرار گیرد.
تبدیل «جنگ» به «هجرت و صیرورت»
عضو هیأت علمی پژوهشکده اسلام تمدنی در ادامه تصریح کرد: امام در پیام فتح خرمشهر، بیش از آنکه صرفاً بر وسعت سرزمین آزادشده تأکید کنند، بر تحول روحی و معنوی رزمندگان ایستادند. ایشان فرمودند: «سپاس بیحد بر فضیلتمندان که با خون خود… پرچم اسلام را بر فراز خرمشهر به اهتزاز درآوردند.» این امر نشان میدهد که در منطق امام، جنگ تنها یک درگیری نظامی نبود، بلکه میدانی برای هجرت از خودخواهی به خداخواهی و از مادیگرایی به صیرورت معنوی بود.
وی درخصوص تحلیل تمدنی افزود: خرمشهر در این پیام، دیگر فقط یک شهر نیست؛ بلکه نماد استقامت ایمان در برابر کفر، نماد ایستادگی حق در برابر باطل، و نماد تبدیل جغرافیا به تاریخ معنویت است. از این منظر، فتح خرمشهر یک رخداد صرفاً نظامی نیست، بلکه حادثهای تمدنساز است که باید در حافظه تاریخی ملت ایران بهعنوان یکی از قلههای هویت اسلامی-ایرانی ثبت شود. این همان تبدیلِ «جغرافیا» به «تاریخِ معنویت» است که در پژوهشهای شما درباره مکتب خراسان هم دیده میشود.
هشدار امام نسبت به غرور پس از پیروزی
دکتر باغستانی خاطرنشان کرد: امام در این پیام به رزمندگان هشدار میدهند که: «مواظب باشید که مغرور نشوید که این پیروزی از جانب خداست.»
وی در تحلیل تمدنی این موضوع اضافه کرد: امام میدانست که اگر پیروزی ملی، رنگِ خدایی نداشته باشد، تبدیل به «طاغوت» و ابزار خودبزرگبینی و حتی نوعی طغیان میشود. ایشان «ملیگرایی» را در ترازوی «بندگی» قرار داد. این دقیقاً همان چیزی است که میتواند برای بخش تبلیغ الگو باشد: چگونه افتخار ملی را به بندگی خدا تبدیل کنیم؟
ابعاد فراملی و تمدنی فتح خرمشهر
دکتر باغستانی در بخش دیگری از این تحلیل با اشاره به ابعاد فراملی پیام امام گفت: امام خمینی(ره) فتح خرمشهر را صرفاً موفقیتی داخلی ندانستند، بلکه آن را حامل پیامی روشن برای ملتهای منطقه و همه مستضعفان جهان تلقی کردند. تحلیل تمدنی این نگاه، بیانگر آن است که ایران مقتدر در منطق انقلاب اسلامی، صرفاً برای مرزهای خود نمیجنگد، بلکه ایرانِ آزاد شده، سنگرِ آزادیِ بشریت و جهان اسلام است.
وی تأکید کرد: چنین نگاهی، ملیگرایی ایرانی را به یک ملیگرایی مسئولانه و رهاییبخش تبدیل میکند؛ ملیگراییای که نه منزوی است و نه نژادپرستانه، بلکه در خدمت آرمانهای الهی و انسانی قرار دارد. به تعبیر دیگر، ایران در این منظومه، یک واحد صرفاً جغرافیایی نیست، بلکه بخشی از پروژه تمدنی اسلام است.
خرمشهر؛ فتح خاک یا فتح منیتها؟
باغستانی در جمعبندی این تحلیل اظهار داشت: پیام امام به مناسبت فتح خرمشهر به ما میآموزد که میتوان عاشق خاک وطن بود، اما آن را در برابر خداوند به قربانگاه اخلاص برد. جمله تاریخی «خرمشهر را خدا آزاد کرد» در حقیقت، روح ایرانی را با اراده الهی صیقل داد و نشان داد که پیروزی، زمانی معنا و ماندگاری تمدنی مییابد که از سطح غرور و مالکیت عبور کند و به افق بندگی برسد.
او در پایان تصریح کرد: ما در عرصه تبلیغ، فرهنگ و روایتسازی امروز باید همین الگو را دنبال کنیم؛ یعنی به نسل جوان بگوییم که افتخار به ایران، به تاریخ، به دفاع مقدس، به میراث باستانی و حتی به پیروزیهای امروز، آنگاه تمدنساز خواهد بود که در مسیر ارزشهای الهی و مکارم اخلاقی قرار گیرد. از این منظر، فتح خرمشهر تنها فتح خاک نبود؛ فتح منیتها بود.