به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، در هفتمین بخش از سلسلهگفتوگوهای تخصصی با دکتر محمد باغستانی، مدیرگروه و عضو هیأت علمی گروه هنر و تمدن اسلامی پژوهشکده اسلام تمدنی، موضوع «آموزش و تربیت تمدنی» از سطح فردی به مقیاسِ کلان و اجتماعی ارتقا یافت. دکتر باغستانی در این بخش با تأکید بر اینکه «شیوههای حل مسئله در یک جامعه، آینهی تمامنمای سطح تمدن آن است»، تمدنها را نه در آثار باقیمانده از آنها، بلکه در «نحوه مدیریتِ چالشهایشان» معنا کرد.
تاریخِ تمدن؛ داستانِ موفقیت در حلِ مسائل
دکتر باغستانی با بیان اینکه میتوان تاریخ بشر را با داستان حل مسائل نوشت، اظهار داشت: «از شاهکارهای مهندسی در تمدنهای باستان مانند سیستمهای پیچیده آبیاری تا مقابله با بیماریهای همهگیر و تحولات عصر فناوری اطلاعات، همه و همه نمودی از توانایی یک جامعه برای فائق آمدن بر موانعِ بقا و پیشرفت بوده است. تمدن، محصولِ گذرِ موفق از بحرانهاست.»
وی افزود: وقتی میگوییم یک تمدن در سطح بالایی قرار دارد، در واقع به این معناست که آن جامعه ابزارهای فکری، اجتماعی و علمیِ لازم برای شناسایی و حل مسائل پیچیده خود را به بلوغ رسانده است.
چهار شاخصِ سنجشِ تمدنیِ یک جامعه
این پژوهشگر حوزه تمدن اسلامی، «شیوههای حل مسئله» در مقیاس کلان را دارای چهار مؤلفه حیاتی دانست که سطح تمدن یک جامعه را تعیین میکند:
فرهنگ همکاری و همبستگی:
دکتر باغستانی تأکید کرد: جوامعی که در برابر ابرچالشهایی نظیر فقر، بیماری و یا توسعه زیرساختهای ملی، به جای انفعال یا انتظارِ تکنفره، به «همبستگی جمعی» روی میآورند، نشاندهنده سطح بالایی از بلوغ تمدنی هستند. تمدن واقعی، زمانی خود را نشان میدهد که آحاد جامعه احساس کنند برای حل مسائلِ مشترک، در یک کشتی نشستهاند.
نوآوری و پیشرفت علمی:
وی جوامع پیشرو را جوامعی دانست که نه تنها صورتمسئلهها را درک میکنند، بلکه با سرمایهگذاری بر «تحقیق و توسعه» و پذیرش ایدههای نو، به دنبال راهحلهای پایدار هستند. به گفته وی، بلوغ فکری یک تمدن در این است که علم را نه یک پدیده تزئینی، بلکه یک «ابزارِ حل مسئله» در زندگی عمومی بداند.
عدالت و انصاف:
مدیرگروه هنر و تمدن اسلامی تصریح کرد: نحوه برخورد با مسائل اجتماعی مانند حمایت از اقشار نیازمند، شیوه اصلاحِ خطاکاران و نحوه حل منازعات، نشاندهنده «ارزشهای بنیادین» آن تمدن است. جامعهای که در مسیر حل مسائل، عدالت و انسانیت را فدای مصلحتهای آنی نکند، طبیعتاً در مسیرِ تعالی تمدنی پایدارتر حرکت خواهد کرد.
تابآوری در برابر بحرانها:
او تواناییِ یک جامعه در حفظ انسجام و بازسازی خود پس از وقوع بحرانهای طبیعی، اقتصادی یا سیاسی را «معیار کلیدی تمدن» خواند و افزود: تابآوری، نشاندهنده سلامتِ ساختارهای فکری و اجتماعی یک جامعه است.
ضرورتِ «یادگیری جمعی» در نظامِ تربیت تمدنی
دکتر باغستانی با تأکید بر لزومِ نهادینهسازی این نگاه در برنامههای کلانِ کشور، گفت: این نگاه به خوبی نشان میدهد که چرا «آموزش و تربیت تمدنی» یک ضرورت است؛ زیرا باید به جای تربیت شهروندانِ منفعل یا تکبعدی، نسلی را پرورش دهیم که «یادگیری جمعی» را به عنوان یک فرهنگ بپذیرد.
وی در پایان خاطرنشان کرد: توسعه زیرساختهای فکری و اجتماعی برای پیشبردِ کشور، تنها از طریقِ تغییر در «نگرش به حل مسئله» ممکن است. جامعهای که بیاموزد چگونه با اخلاق، علم و مشارکت، مسائلش را حل کند، نه تنها در برابر چالشها شکست نمیخورد، بلکه هر بحران را به پلهای برای صعود به قلههای جدیدِ تمدنی تبدیل خواهد کرد.
هفتمین بخش از این گفتوگوها، بر این نکته تأکید دارد که «ایرانجان» برای گذار به تمدنِ مطلوب، نیازمندِ گذار از فردگراییِ در حل مسئله به سویِ «عقلانیتِ جمعی و اخلاقمدار» است.