به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، در این نشست علمی، که با محور بررسی نوآوریهای تفسیری مقام معظم رهبری شهید آیهالله العظمی خامنهای(قدس الله نفسه الزکیه) در سوره بقره برگزار شد، ابعاد مفهومی، تربیتی، اجتماعی و مدیریتی این تفسیر مورد واکاوی قرار گرفت. در آغاز جلسه، دبیر علمی بر اهمیت اینگونه نشستها در تبیین ظرفیتهای هدایتگر قرآن کریم تأکید کرد.
حجتالاسلام والمسلمین محمد فکوری در ارائه خود بیان کرد که نوآوریهای این تفسیر صرفاً در حد تبیین الفاظ و معانی ظاهری نیست، بلکه مفاهیمی همچون «ایمان به غیب» و «انفاق» در آن بهعنوان عناصر بنیادینِ هدایت، تربیت و ساخت انسان طرح میشوند. به گفته ایشان، ایمان به غیب مرز اصلی میان نگاه الهی و نگاه مادی است و انفاق نیز تنها به خرج کردن مال محدود نمیشود، بلکه بهمثابه تمرین دلکندن از تعلقات و مهار شح نفس قابل فهم است.
وی در ادامه به نظریه «سه منطقه وجودی انسان» اشاره کرد و توضیح داد که در این نگاه، وحی برای ساماندهی سه ساحت عقل، روح و عمل نازل شده است. در این تقسیمبندی، عقل با هدایت وحیانی از گمراهی مصون میماند، روح از رذایلی همچون حرص، جبن، کینه و ریا درمان میشود، و عمل نیز بهعنوان خروجی اصلاح درونی انسان شکل میگیرد. بر این اساس، رفتار صالح نتیجه مستقیم اصلاح عقل و روح است.
از دیگر محورهای مطرحشده، بحث نیت، مسئولیت اخلاقی و نسبت میان هدایت الهی و انتخاب انسان بود. ارائهدهنده با تفکیک میان علیت طبیعی و علیت اخلاقی، تأکید کرد که این تفسیر، مسئولیت انسان را بر پایه انتخابهای او تبیین میکند و از جبرگرایی فاصله میگیرد. همچنین در توضیح مفهوم تقوا، بیان شد که تقوای حقیقی تنها در سکون و کنارهگیری نیست، بلکه «تقوا در حرکت» است؛ یعنی انسان باید در میدان عمل حضور داشته باشد، اما با مراقبت و خودسازی از لغزشها دور بماند.
در بخش دیگری از جلسه، به نوآوری اجتماعی و مدیریتی این تفسیر نیز اشاره شد. بر این اساس، قرآن در سوره بقره تنها به اصلاح فرد نمیپردازد، بلکه برای ایمان، نماز و انفاق کارکرد اجتماعی قائل است. همچنین از مفهوم ایمان به غیب میتوان الگویی برای رهبری درونیمحور و غیرنمایشی استخراج کرد و از انفاق نیز نقدی بر اسراف، رفاهزدگی و شهوتمحوری در قدرت به دست آورد.
در پایان جلسه، دبیر علمی ضمن جمعبندی مباحث، از ارائهدهنده محترم و حاضران گرامی تقدیر کرد و بر ضرورت ادامه این نشستها برای بهرهگیری عمیقتر از ظرفیتهای تفسیری قرآن کریم تأکید نمود.