به گزارش پرتال جامع علوم و معارف قرآن، کرسی ترویجی «سیمای منافقان در قرآن و تطبیق آن با وضعیت کنونی ایران» با حجت الاسلام والمسلمین سیدحامد علیزاده موسوی، نقد حجت الاسلام والمسلمین علی اسدی و دبیری حجت الاسلام والمسلمین سیدمحمد سلطانی در پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن برگزار شد.
بخش اول: طرح بحث توسط استاد علیزاده موسوی
حجت الاسلام والمسلمین علیزاده موسوی پس از تبیین مفهوم نفاق در قرآن کریم، به بررسی ماهیت آن پرداخت و آن را یک پدیده اجتماعی معرفی کرد که در جامعه دینی صورت می گیرد. به همین دلیل است که آیات مرتبط با نفاق در مدینه نازل شده اند، زیرا در مکه چنین جامعه ای هنوز به وجود نیامده بود.
وی با اشاره به این که حدود 30 آیه از قرآن کریم به این موضوع پرداخته اند متذکر شدند که مفسران معمولا در تفسیر آیات 8-20 سوره بقره دیدگاه های خود را در این زمینه بیان داشته اند البته برخی همچون علامه طباطبایی (ره) بحث خود را به خود سوره منافقون موکول داشته اند.
عضور هیئت علمی پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن گفت: الگوی مواجهه قرآن با منافقون می تواند الگوی امروز باشد، زیرا ضمن بیان ویژگی ها و ابعاد نفاق و منافقون از ذکر نام آنها خودداری می کند درحالیکه در کتبی مثل سیره ابن اسحاق فهرست مفصلی از منافقون ذکر شده است که در رأس آنان عبدالله بن ابی قرار دارد.
مدیر گروه مطالعات تطبیقی پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن با اشاره به روایات فراوانی که در این باره صادر شده است، بیان داشت: خطر نفاق بیش از کفر است.
وی سپس به ویژگی های منافقون در قرآن پرداختند که مهمترین آنها عبارتند از: فریب و دورویی، دروغگویی، دوستی با کفار بجای مؤمنان، بی هدف و مردّد بودن، تندزبانی، ریاکاری، عدم تمایل به خیر، و تشویق منکرات.
حجت الاسلام علیزاده موسوی ادامه داد: راه های مقابله با نفاق دو بعد فردی و اجتماعی را از هم متمایز است. در بعد فردی هر انسانی باید مراقب باشد تا خودش گرفتار نفاق نشود، اما در بعد اجتماعی راهکارهایی چون ایجاد شبکههای ایمن، و نهادهای نظارتی مردمی و حکومتی را برشمردند.
بخش دوم: نقدها و پرسشها
حجت الاسلام والمسلمین علی اسدی در نقد مقاله ارائه شده، ضمن اشاره به اهمیت و حساسیت این موضوع و ضرورت کار علمی درباره آن، و نیز اشاره به جامعیت این مقاله در اشاره به ابعاد مختلف مسئله، مهمترین موارد نیاز به اصلاح را چنین برشمرد:
- ذکر روش، پیشینه و بیان نوآوری
- تعیین جامعه آماری یا معیارهای عینی برای تطبیق مفاهیم قرآن با وضعیت کنونی
- ارائه مفهوم شناسی دقیقتر از منافقون، و تاکید بر این که ویژگی محوری نفاق عدم ایمان به خدا و رسول و معاد است که در صورت نبودن این ویژگی سایر ویژگی ها نمی تواند مثبت نفاق باشد
- لزوم توجه به ابعادی تازه برای ایجاد نوآوری پژوهشی
- تقویت و تعمیق تحلیلها
- لزوم توجه به اختلاف بافت مدینه و دوره معاصر
پژوهشگران حاضر در جلسه نیز پرسشها و نکاتی مطرح کردند:
- آیا با توجه به رویکرد حداقلی قرآن در ذکر اسامی (حتی اسامی ائمه (ع)) از عدم ذکر نام منافقان میتوان الگویی برای دوره معاصر استخراج کرد؟
- آیا صرف اطلاق منافق بر افراد خاصی در دوره معاصر بار فقهی یا حقوقی خاصی دارد و اصلاً ضرورت تشخیص نفاق در افراد چیست؟
- دیدگاه آقای مهران اسماعیلی در کتاب ساختار اجتماعی یثرب که نفاق را از سنخ تعارض منافع میدانند را چگونه ارزیابی میکنید؟
بخش سوم: پاسخهای ارائه دهنده
حجت الاسلام علیزاده موسوی ضمن تشکر از نقدها و نظرات بیان شده، به پاره ای از آنان پاسخ.
وی با اشاره به ماهیت پنهانی و قلبی بودن پدیده ایمان و کفر، امکان تشخیص آن را از طریق عادی غیرممکن دانستند و تنها راه تشخیص نفاق را همان ویژگیهای پیشتر بیانشده دانست.
وی در بیان فایده تشخیص نفاق به دو بعد فردی و اجتماعی پرداخت: در بعد فردی فایده شناخت نفاق و منافقان را تلاش فرد برای دوری از این ویژگیها دانست و در بعد اجتماعی به ضرورت شناخت نفاق به عنوان یکی از شاخه های دشمن شناسی اشاره کرد.