به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، در نشست علمی «روایتهای غیرواقعی از خوشبختی در فضای مجازی و الزامات سواد رسانهای»، دکتر وحید شریفی محقق رسمی پژوهشکده اسلام تمدنی، به تشریح ضرورتهای سواد رسانهای در عصر شبکههای اجتماعی پرداخت. وی با اشاره به سرعت انتشار اطلاعات در جهان امروز، سواد رسانهای را مهارتی حیاتی برای تحلیل، ارزیابی و تولید مسئولانه محتوا دانست.
دکتر شریفی گفت: نخستین گام در ارتقای سواد رسانهای، توانایی تحلیل انتقادی محتوا است؛ مهارتی که به مخاطبان امکان میدهد منابع اطلاعاتی را ارزیابی کرده، سوگیریها را تشخیص دهند و اثرات فرهنگی و اجتماعی پیامها را بفهمند. او تأکید کرد افرادی که این مهارت را دارند، میتوانند از دام اخبار جهتدار یا فریبنده دور بمانند و در نقش مصرفکنندگان آگاه عمل کنند.
وی، توانایی تولید محتوا را دومین رکن مهم سواد رسانهای برشمرد و گفت: در عصر دیجیتال، هر فرد یک تولیدکننده بالقوه است و باید اصول اخلاقی، حقوقی و فنی تولید محتوا را بهخوبی بشناسد تا بتواند پیامهایی معتبر و اثرگذار خلق کند.
بخش مهمی از سخنان دکتر شریفی به روایتهای غیرواقعی از خوشبختی در شبکههای اجتماعی اختصاص داشت؛ روایتهایی که با نمایش گزینشی لحظات خاص و استفاده از ویرایشهای دیجیتال، تصویری اغراقآمیز از «زندگی ایدهآل» میسازند. وی تأکید کرد: این جریان منجر به شکلگیری «خودِ ویترینی» میشود؛ خودی که ارزش و هویت خود را بر پایه لایک، دیدهشدن و تأیید دیگران بنا میکند و همواره در حال مقایسه صعودی با زندگی رتوششده دیگران است.
محقق رسمی پژوهشکده اسلام تمدنی این روند را زمینهساز بروز «اضطراب منزلت»، کاهش قناعت و نارضایتی درونی دانست و افزود: پژوهشها نشان میدهد این نوع روایتها میتواند منجر به افسردگی، اضطراب و احساس ناکامی شود.
این پژوهشگر، تفاوت میان خوشبختی نمایشی در فضای مجازی و سعادت در اندیشه اسلامی را نیز تشریح کرد و گفت: در حالی که هدف خوشبختی مجازی، لذتگرایی و رقابت نمایشی در مصرف است، پارادایم اسلامی بر «حکمت رسانهای» و «زهد رسانهای» تأکید دارد؛ یعنی استفاده از رسانه برای ارتقای آگاهی و درک حقیقت، نه بازتولید نمایش و تخدیر ذهن.
دکتر شریفی در پایان خاطرنشان کرد: سواد رسانهای با رویکرد اسلامی باید از سطح مهارتهای فنی فراتر رود و به مرحله ساختارشکنی پیامها برسد تا مخاطب بفهمد هر تصویری که از خوشبختی در فضای مجازی میبیند، یک برسازه هدفمند است؛ نه بازتاب واقعیت.