به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، در ادامه سلسلهگفتوگوهای تخصصی با دکتر محمد باغستانی، مدیرگروه و عضو هیأت علمی گروه هنر و تمدن اسلامی پژوهشکده اسلام تمدنی، ابعاد دیگری از موضوع «آموزش و تربیت تمدنی؛ نیاز امروز و فردای اهالی ایرانجان» بررسی شد.
دکتر باغستانی در ششمین بخش این گفتوگو، با محور قرار دادن «حل مسئله» به عنوان سنجهای تعیینکننده در تربیت فرد و جامعه، تصریح کرد: قدر تمدنی هر فرد وابسته به شیوههای حل مسئله اوست.
زندگی؛ رودخانهای پیوسته از مسئلهها و فرصتها
دکتر باغستانی در تبیین نگاه تمدنی به زندگی گفت: «زندگی واقعاً شبیه یک رودخانه پیوسته است که در بستر آن، چالشها و مسائل مانند سنگها و موانع ظاهر میشوند و هنر ما در این است که چگونه این جریان را هدایت کنیم.»
وی افزود: مسئلهها برای انسان، صرفاً عامل توقف و اضطراب نیستند؛ بلکه در نگاه تربیت تمدنی، مسئلهها به منزله «موقعیتهای رشد» و «فرصتهای ارتقای توان وجودی» تلقی میشوند؛ از همینرو، جامعهای که افراد آن مهارت حل مسئله را درست یاد بگیرند، از انباشت بحرانها و فرسایش امید عمومی جلوگیری خواهد کرد.
«حل مسئله» کافی نیست؛ «چگونگی حل مسئله» مهم است
این عضو هیأت علمی پژوهشکده اسلام تمدنی با اشاره به اینکه حل مسئله فقط به «تمام کردن یک مشکل» خلاصه نمیشود، اظهار داشت: این گزاره که «قدر هر کسی با شیوههای مناسب حل مسئلهاش معلوم میشود» یک حقیقت عمیق است. مهم این است که فرد مسائل را چگونه حل میکند؛ زیرا شیوه مواجهه، شخصیت و سرمایه وجودی او را آشکار میسازد.
دکتر باغستانی در ادامه، چهار شاخص کلیدی را در سبک حل مسئله یک انسان تمدنساز برشمرد و گفت:
صبر و تدبیر
به گفته وی، نخستین نشانه بلوغ تمدنی در برخورد با چالشها آن است که فرد با «عجله و هیجان» تصمیم نگیرد. او توضیح داد: انسانِ تربیتشده در مکتب تمدنی، ابتدا مسئله را میفهمد، پیامدها را میسنجد و سپس با آرامش و عقلانیت وارد حل مسئله میشود.
خلاقیت و نوآوری
دکتر باغستانی افزود: جامعهای که افراد آن صرفاً راههای تکراری را بازتولید میکنند، در برابر مسائل نوپدید زمینگیر میشود. فرد تمدنساز به جای گرفتار شدن در کلیشهها، راههای تازه، کمهزینهتر و کارآمدتر را جستوجو میکند و از تجربه و یادگیری مستمر به عنوان ابزار حل مسئله بهره میبرد.
تابآوری و استقامت
وی سومین مؤلفه را تابآوری دانست و تصریح کرد: بسیاری از شکستها پایان راه نیست؛ آغازِ فهم عمیقترِ مسئله است. انسان تابآور پس از نخستین ناکامی کنار نمیکشد، بلکه از تجربه خود درس میگیرد، روش را اصلاح میکند و با عزمی جدیتر ادامه میدهد.
اصالت و اخلاق
این پژوهشگر حوزه تمدن اسلامی در پایان با اشاره به بُعد اخلاقی حل مسئله گفت: اینکه فرد در مسیر حل مسئله «چه میزان به اصول انسانی پایبند میماند» یک معیار اساسی در سنجش قدر تمدنی اوست. راهحلِ بدون اخلاق، به جای حل مسئله، تولید مسئلههای جدید میکند؛ زیرا با زیر پا گذاشتن صداقت، عدالت و شرافت، سرمایه اجتماعی را میفرساید.
سرمایه وجودی انسان در میدان مسائل آشکار میشود
دکتر باغستانی در جمعبندی این بخش از گفتوگو خاطرنشان کرد: «این شیوهها هستند که شخصیت، هوش و سرمایه وجودی یک فرد را نمایان میسازند.» به گفته او، انسانها خود را نه با تعداد مشکلاتی که دارند، بلکه با نحوه رویارویی و غلبه بر آنها تعریف میکنند؛ از همین رو، تربیت تمدنی باید به جای پرورش ذهنهای حفظمحور، به سمت تربیت «انسانِ مسئلهفهم، مسئلهیاب و مسئلهحلکن» حرکت کند.
وی همچنین تأکید کرد: این نگاه، ارزش «یادگیری» و «رشد مداوم» را برجستهتر میکند؛ زیرا هرچه تجربه حل مسئله و مواجهه عاقلانه با چالشها بیشتر شود، ابزارهای قویتری برای اداره زندگی فردی و اجتماعی در اختیار انسان قرار میگیرد.
ششمین بخش از گفتوگوهای «آموزش و تربیت تمدنی» با دکتر محمد باغستانی، تلاشی است برای صورتبندی یک پیام روشن: تمدن از دل انسانهایی ساخته میشود که در میدان مسائل، اخلاقی، خلاق، صبور و تابآور میمانند.