به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، در ادامه گفتوگو با دکتر محمد باغستانی مدیرگروه و عضو هیأت علمی گروه هنر و تمدن اسلامی درباره «اهمیت پایداری در نقشآفرینی تمدنی مردم در تاریخ»، «صحنه ششم» بهعنوان اوج فاجعه در شیوه نقش آفرینی مردم پس از شهادت امام حسین (ع)(توابین) مورد واکاوی قرار گرفت؛ صحنهای که به گفته وی، میتوانست یکی از مهمترین فرصتهای تاریخی شیعیان را برای تحقق حکمرانی مردمسالار دینی رقم بزند.
دکتر باغستانی با اشاره به مرگ یزید در سال ۶۴ هجری توضیح داد: با سقوط قدرت امویان، شرایط تازهای برای شیعیان عراق فراهم شد؛ شرایطی که همان مردمی که سه سال پیش با بیعتشکنی زمینه فاجعه کربلا را رقم زده بودند، میتوانستند از آن برای اصلاح مسیر تاریخ بهره ببرند. اما اینبار نیز انتخابی نادرست صورت گرفت.
وی تأکید کرد: گروهی از کوفیان که بعدها به «توابین» معروف شدند، به جای بازگشت آگاهانه به آرمان حسینی، تنها بر احساس گناه از شهادت امام حسین(ع) متمرکز شدند. آنان با برپایی مراسم توبه و تصمیم به کشتهشدن در جنگ، میدان را به قصد رهایی از عذاب وجدان ترک کردند؛ بیآنکه بدانند توبه حقیقی در قرآن عملمحور است، نه احساسمحور.
دکتر باغستانی افزود: اگر این گروه معنای واقعی توبه را درک میکردند، باید با چهار هزار نیروی خود به امام سجاد(ع) میپیوستند، با ایشان بیعت میکردند و زمینه انتقال امام به کوفه و تشکیل حکمرانی مردمبنیاد را فراهم میکردند. اما این فرصت بزرگ تاریخ عملی نشد و نتیجه آن، تقویت و تثبیت خلافت موروثی اموی بود؛ خلافتی که بعدها الگوی حکمرانی زورمحور را در جهان اسلام گسترش داد.
تأثیر تاریخی انحراف توابین بر سیره امامان شیعه(ع)
دکتر باغستانی در بخش دیگری از گفتوگو، پیامدهای تمدنی رفتار توابین را بسیار فراتر از یک ناکامی سیاسی دانست و گفت: خطای دوم جامعه کوفه، نهتنها فرصت بینظیر شیعیان برای تشکیل حکمرانی مردمی را از میان برد، بلکه باعث شد قاعده مهمی در تاریخ تشیع، یعنی «لولا حضور الغائب» (اگر حضور مردم فراهم شود، حجت بر امام تمام است)، دیگر تا زمان امام دوازدهم(عج) رخ ندهد.
وی افزود: امام علی(ع) پس از ۲۵ سال کنارهگیری از حکمرانی، تنها به دلیل حضور گسترده و مطالبهگر مردم، تصمیم به پذیرش حکومت گرفت. اگر چنین حضور پرحجتی در زمان دیگر امامان نیز تکرار میشد، بیشک سیره آنان در عرصه حکمرانی متفاوت از آن چیزی بود که امروز در تاریخ ثبت شده است.
عضو هیأت علمی هنر و تمدن اسلامی تأکید کرد: عدم تحقق این قاعده تاریخی، نتیجه مستقیم ناپایداری مردم پس از عاشورا و انحراف بزرگ توابین بود؛ و اگر این حضور مردمی محقق میشد، تاریخ تشیع مسیر کاملاً دیگری را طی میکرد.