به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، در ادامه سلسلهگفتوگوهای تخصصی با دکتر محمد باغستانی، مدیرگروه و عضو هیأت علمی گروه هنر و تمدن اسلامی پژوهشکده اسلام تمدنی، ابعاد نوینی از «آموزش و تربیت تمدنی؛ نیاز امروز و فردای اهالی ایرانجان» مورد واکاوی قرار گرفت. دکتر باغستانی در پنجمین بخش از این گفتوگو، ضمن تأکید بر نقش بیبدیل خانواده به عنوان کانون شکلگیری زیرساختهای فکری تمدن، به ارائه راهکارهای عملیاتی برای تبدیل خانواده به نهادی «مسئلهیاب و گفتگومحور» پرداخت.
خانواده؛ نسخه کوچکِ زیستِ تمدنی
دکتر باغستانی با اشاره به اهمیتِ «کانالیزه کردن اختلافات» در محیط خانه اظهار داشت: وقتی خانواده با رویکرد تمدنی به اختلافات نگاه میکند، پدر و مادر میتوانند به جای نادیده گرفتن، سرکوب یا صرفاً تحمیل نظر، فضایی برای شنیدن دغدغهها و دیدگاههای فرزندان ایجاد کنند.
وی افزود: در چنین ساختاری، فرزندان نیز میآموزند که چگونه با رعایت آداب احترام و استفاده از روشهای سازنده، نارضایتیها و انتظارات خود را مطرح کنند. این رویکرد، از انباشتِ خشم و انفجار اختلافات در آینده جلوگیری کرده و به نوعی «سوپاپ اطمینان» در برابر بحرانهای اجتماعی تبدیل میشود.
این عضو هیأت علمی پژوهشکده اسلام تمدنی، درخصوص تمرین آزاد اندیشی در مقیاس کوچک تصریح کرد: خانوادهای که در آن مهارتهای «گوش دادن فعال»، «مذاکره» و «یافتن راهحلهای مشترک» تمرین میشود، در واقع یک نسخه کوچک و عملی از دموکراسی و زیست تمدنی است. فرزندان در این محیط، میآموزند که «نظر مخالف» الزماً به معنای دشمنی نیست و تفاوت در دیدگاهها میتواند بستری برای رشد و کمال متقابل باشد.
الزامات حاکمیتی؛ از حمایت معیشتی تا بسترسازیِ ملی
دکتر باغستانی در بخش دیگری از تحلیل خود، «حمایت از خانواده» را وظیفهای راهبردی بر دوش نهادهای حاکمیتی دانست و تأکید کرد: بدون فراهم کردن بسترهای زیستی، نمیتوان از خانواده انتظارِ ایفای نقشِ تمدنی داشت.
وی به دو ساحت حمایتی اشاره کرد:
۱. حمایتهای اقتصادی و رفاهی: کاهش فشار معیشتی، ارائه تسهیلات مرخصی برای والدین و حمایت از مراکز آموزشی و مهدکودکهای باکیفیت، از ضروریات ایجاد «آرامش تربیتی» در خانوادههاست.
۲. ایجاد کانالهای قانونی برای گفتگوی تمدنی: دولت و نهادهای حاکمیتی باید با الگوبرداری از مدلِ گفتگوی سالم در خانواده، کانالهایی برای دریافت انتقادات، شنیدن مطالبات و ارائه پاسخهای سازنده ایجاد کنند. این امر به ترویج فرهنگِ «پاسخگویی و شنیدن» در سطح ملی کمک شایانی خواهد کرد.
بسترسازی برای «گفتگوی ملی» و بهرهگیری از ظرفیت نخبگان
دکتر باغستانی با تأکید بر ضرورتِ «بسترسازی برای گفتگوی ملی»، یادآور شد: برای گذار به جامعهای پویا، نیاز به فضاهایی داریم که در آن، گفتگوی بیننسلی و میانقشری با تضمینِ «امنیت» و «مشارکت آزادانه» جریان یابد. تمدنسازی، محصولِ تفاهمِ جمعی است و این تفاهم تنها از طریقِ گفتگوی بدون لکنت حاصل میشود. وی در پایان با اشاره به جایگاه نخبگان در این فرآیند، خاطرنشان کرد: تسهیل پژوهش در حوزه خانواده و فرهنگ تمدنی و بهویژه بهرهگیری عملیاتی از «توصیههای سیاستی نخبگان» در تدوین برنامههای کلان کشوری، یک ضرورت اجتنابناپذیر است. مراکز تحقیقاتی باید به عنوان بازوهای فکری، راهکارهای تحققِ «خانواده تمدناندیش» را شناسایی و برای اجرایی شدن در اختیار دستگاههای اجرایی قرار دهند تا مسیرِ توسعهِ ایرانجان، با شتاب و عقلانیتِ بیشتری طی شود.