به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، هماندیشی علمی «جنگ رمضان؛ سنتهای مقاومت از منظر قرآن کریم» به همت پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی برگزار شد. در این نشست، حجت الاسلام و المسلمین سید علی اکبر حسینی رامندی، عضو هیأت علمی پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن به ارائهای تحلیلی و ساختارمند درباره سطوح مقاومت پرداخت.
حجتالاسلام والمسلمین حسینی رامندی، ضمن بازتعریف مفهوم مقاومت از منظر قرآن، آن را دارای سه سطح «ازل (جنگ محض)، متوسط (صلح راهبردی)و عالی (تسلیم مشتاقانه در برابر ولایت) دانست و تأکید کرد که وحدت در قرآن، یک فضیلت اخلاقی صرف نیست، بلکه راهبردی بنیادین برای بقا و پیشروی امت اسلامی است.
بازتعریف مفهومی مقاومت
حسینی رامندی با نقد برداشت های رایج که اغلب مقاومت را صرفاً معادل جنگیدن و تقابل نظامی میدانند، گفت: محدود کردن مقاومت به جنگ، تحریف معنای قرآنی آن است. قرآن مراتبی از مقاومت را ارائه میدهد که بالاترین سطح آن، فراتر از میدان نبرد، در ساحت تسلیم آگاهانه و بیحَرَج در برابر ولی جامعه شکل میگیرد.
وی این مراتب را در سه سطح تبیین کرد:
– مقاومت نازل (سطح پایین): برداشتی که مقاومت را فقط واکنش سخت، موشکباران و درگیری مستقیم میداند.
به گفته حجتالاسلام والمسلمین حسینی رامندی، این نگاه سطحیترین و محدودترین فهم از مقاومت است.
– مقاومت متوسط (راهبردی): شامل پذیرش آتشبس، صلح، خویشتنداری و گفتوگو در شرایط خاص.
این استاد دانشگاه با اشاره به صلح حدیبیه به عنوان برجستهترین نمونه قرآنی-تاریخی این سطح، یادآور شد: اقدامی که برای برخی صحابه سنگین و ذلتبار جلوه میکرد، اما قرآن آن را فتح مبین نامید. همچنین رفتار امام علی(ع) در صفین و تعامل با خوارج از دیگر مصادیق این مرتبه از مقاومت است.
– مقاومت عالی (ولایتی): مرتبهای که در آن فرد نه صرفاً تحمل میکند، بلکه با رضایت و بدون هیچ احساس دوگانگی یا حرج درونی، خود را به داوری پیامبر یا ولیّ جامعه تسلیم میکند.
حجتالاسلام والمسلمین حسینی رامندی برای تبیین مقاومت عالی به آیه شریفه «فلا وَ رَبِّکَ لا یُؤْمِنُونَ حَتَّی یُحَکِّمُوکَ… ثُمَّ لا یَجِدُوا فِی أَنْفُسِهِمْ حَرَجاً مِمَّا قَضَیْتَ وَ یُسَلِّمُوا تَسْلِیماً» (نساء/۶۵) استناد و تصریح کرد: ایمان کامل، بدون ولایتپذیری و تسلیم مشتاقانه در برابر حکم ولی امکانپذیر نیست. این همان مقاومت عالیای است که میتواند یک جامعه را در بحرانهای سخت حفظ کند.
وحدت؛ راهبرد تمدنی نه فضیلت اخلاقی
این پژوهشگر قرآن در بخش دیگری از سخنان خود تأکید کرد: آنچه در قرآن با عنوان اعتصام به حبل الله، اخوت ایمانی و امت وسطا معرفی میشود، صرفاً توصیههای اخلاقی نیست، بلکه زیرساخت هویتی و راهبرد بقا برای امت اسلامی به شمار میرود.
وی با استناد به آیاتی نظیر: «وَ اعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعاً وَ لا تَفَرَّقُوا» (آلعمران/۱۰۳) «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ» (حجرات/۱۰) «وَ کُنْتُمْ أَعْداءً فَأَلَّفَ بَیْنَ قُلُوبِکُمْ» (آلعمران/۱۰۳) گفت: نبود حبلالله (قرآن، توحید یا حقیقت الهی) جز تفرقه و دشمنی نتیجهای ندارد. وحدت در نگاه قرآنی، نه انسجام تاکتیکی، بلکه حقیقتی است که میتواند تمدن بسازد.
نقد وضع موجود و ضرورت تفسیر تمدنی
حجتالاسلام والمسلمین حسینی رامندی با اشاره به فاصله جامعه مسلمین از فهم عمیق آیات وحدت و ولایت، خاطرنشان کرد: متأسفانه گاه فقط به تلاوت و قرائت قرآن بسنده میشود، در حالی که حتی مقام معظم رهبری (مدظلهالعالی) در سالهای اخیر بر لزوم حرکت به سمت تفسیر و فهم عمیق قرآن تأکید داشتهاند.
وی در پایان نتیجهگیری کرد:
– مقاومت فقط جنگیدن نیست؛ مراتب دارد.
– بالاترین مرتبه مقاومت، تسلیم آگاهانه و بیقید نسبت به داوری ولی است.
– وحدت در قرآن راهبردی اساسی برای مقاومت و بقای امت اسلامی محسوب میشود.