به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی دکتر رحیم کارگر عضو هیأت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی در یااداشتی عنوان کردند؛ از منظر آینده پژوهی راهبردی ، گذر از هر مرحله سخت و چالشزا در جامعه اسلامی ما ، نیازمند سه عنصر است: شناخت دقیق چالش، طراحی راهبرد عبور و مشارکت جمعی. آیندهپژوهی راهبردی در هر سه عنصر نقش اساسی داشته و تبیین های کاربردی و راهگشایی دارد.
یک.شناخت دقیق چالش ها: در آینده پژوهی راهبردی با روشهایی مانند پویش محیطی و تحلیل روندها و… میتوان علایم و پیشنشانههای بحرانها را قبل از وقوع شناسایی کرد. این یعنی به جای مدیریت بحران، مدیریت پیشدستانه چالشها مورد توجه جدی باشد. در جامعه اسلامی ایران، تحریمها، فشارهای سیاسی، تهدیدات فرهنگی و اقتصادی و… همه چالشهایی هستند که میتوان با آیندهپژوهی، سناریوهای مختلف برای آنها طراحی کرد و برای هر سناریو راهبرد داشت. قائد شهید می فرمود: «بنده به آینده کشور بسیار خوشبینم. البته معنای این حرف این نیست که مشکلات و ضعفها و کاستیها و ناتوانیهای موجود را نمیبینم و از آنها اطّلاع ندارم… من ضعف ها را می دانم؛ منتها ضعف ها بنیانی نیست. بنیان و پایه سیاسی کشور مستحکم است. بر اساس قانون اساسىِ بسیار خوب و مترقّی و جامع و همهجانبه ما، بنیان سیاسی کشور بسیار مستحکم است. اشکال کار، در عملکردها و کوتاهی هاست؛ این کوتاهی ها باید برطرف شود». (بیانات رهبر شهید امام خامنه ای ره ۱۳۸۱/۰۳/۰۷)
دو. طراحی راهبرد عبور با پس نگری: روش بازگشت به حال(پس نگری) دقیقاً برای همین طراحی شده است. از آینده مطلوب (قله پیروزی) شروع میکنیم و گامبهگام به عقب بازمیگردیم تا اقدامات امروز را تعیین کنیم. این روش، راهبردهای واکنشی را به راهبردهای پیشدستانه تبدیل میکند. این طراحی به خوبی در رهنمودهای رهبر شهید دیده می شود: «استمرار حرکت انقلابی یعنی اینکه ما هدف های انقلاب را در نظر داشته باشیم، در مدّ نظر قرار بدهیم و همه نیازهای امروز و فردا، نیازهای اکنون و آینده را که ما را به آن هدف ها می رساند، در نظر بگیریم و این نیازها را به هر شکلی که می توانیم تأمین کنیم؛ معنای این، استمرار انقلاب است؛ هدف های انقلابی در نظر گرفته بشود. و برای رسیدن به این هدف ها طبعاً نیازهایی وجود دارد که این نیازها بعضیاش مربوط به کوتاهمدّت است، مربوط به اکنون است، بعضی از این نیازها مربوط به آینده است، مربوط به فردا است که از امروز باید برای فردا آن را آماده کرد. این نیازها را در حدّ توانِ خودمان تلاش کنیم به وجود بیاوریم؛ این، حرکتِ تداومِ انقلاب و استمرارِ انقلاب را به وجود میآورد». (بیانات امام خامنه ای ره۱۴۰۰/۱۱/۲۸).
سه. مشارکت جمعی: آیندهپژوهی وقتی موفق است که مشارکتی باشد، نه دستوری. از منظر آیندهپژوهی، مشارکت و حضور جدی مردم ونخبگان، مدیران، فعالان فرهنگی و …در فرایند آینده سازی ضروری است. در این راستا باید حس مالکیت نسبت به آینده ایجاد شود و مردم خود را بازیگران آینده بدانند، نه تماشاگران آن: «این ملت، حسابی جلو رفته و به جاهای خوبی هم رسیده است؛ لیکن ادامه راه احتیاج دارد به اینکه این موانع برداشته شود… اینها بایستی از سر راه برداشته شود تا این ملت بتواند پیش ببرد. انشاءاللَّه اگر این ملت بتواند همچنان که موانع و کوههای بزرگ را از سر راه خود برداشته است، این خارهای دامنگیر را هم از سر راه خود بردارد، بدانید ملت ایران و کشور ایران اسلامی عزیز و نظام مقدّس جمهوری اسلامی در آیندهای که برای شما جوانان انشاءاللَّه دیدنی و دستیافتنی است، در قلّه کشورهای جهان و تعیینکننده برای مسیر انسانها قرار خواهد گرفت». ( بیانات امام خامنه ای ره ۱۳۷۹/۰۸/۱۱)
آیندهپژوهی راهبردی در جامعه اسلامی ایران، زمانی کارآمد خواهد بود که شناخت چالشها را به پیشبینی و پیشدستی تبدیل کند، راهبرد عبور را از قله پیروزی تا امروز ترسیم نماید، و مشارکت جمعی را به عنوان موتور محرک این مسیر بپذیرد. با این سه گام، مدیریت بحران جای خود را به مدیریت آینده میدهد و چالشها به جای آنکه سد راه باشند، پلههای صعود به سوی قله مطلوب خواهند شد. این همان راهی است که میتواند ایران اسلامی را با تکیه بر ایمان، عقل جمعی و همت مردمی، به افقهای روشن و پایدار برساند. آیندهپژوهی راهبردی در این الگو، بازسازی حکمت دیرینه اسلامی-ایرانی در قالب روشهای نوین است. همان حکمتی که بر اساس آن، جامعه اسلامی میتواند با تکیه بر ظرفیتهای درونی، الگویی از پیشرفت متوازن و پایدار ارائه دهد که هم پاسخگوی نیازهای مادی باشد و هم حافظ ارزشهای معنوی. این همان راه تمدن نوین اسلامی است که در آن، چالشها نه تنها مانع حرکت نیستند، بلکه سنگبنای صعود به قلههای رفیع پیشرفت و عدالت میشوند.