به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، دکتر محمد باغستانی، مدیرگروه و عضو هیأت علمی گروه هنر و تمدن اسلامی پژوهشکده اسلام تمدنی، در گفت و گویی با عنوان «آموزش و تربیت تمدنی؛ نیاز امروز و فردای اهالی ایرانجان» به ضرورت آمادهسازی جامعه برای ایفای نقش تمدنی در سطح منطقهای و جهانی پرداخت.
وی در ابتدای این گفت و گو با اشاره به تحولات پیشروی ایران گفت: ایران در حال ورود به مرحلهای تازه از نقشآفرینی منطقهای و حرکت به سوی دستیابی به موقعیتی جدید در عرصه جهانی است؛ موقعیتی که معنای آن حضور فعال در سطح تمدنی و مشارکت در شکلدهی به مناسبات فرهنگی و اجتماعی در مقیاس گستردهتر است.
دکتر باغستانی افزود: از آنجا که جمهوری اسلامی ایران نظامی مردمپایه است و مردم در شکلگیری، استمرار و رشد آن نقش اساسی دارند، طبیعی است که جامعه نیز باید خود را برای ایفای نقش در سطحی بالاتر از کنش تمدنی آماده کند. این آمادگی تنها از طریق نوعی آموزش و تربیت تمدنی متناسب با این جایگاه جدید امکانپذیر خواهد بود.
این پژوهشگر حوزه تمدن اسلامی در ادامه با طرح این پرسش که «آموزش و تربیت تمدنی از کجا باید آغاز شود؟» تأکید کرد: نخستین و مهمترین بستر برای شکلگیری(مدرسه تمدن) این نوع تربیت، خانواده است. خانواده اولین محیط اجتماعی است که انسان در آن رشد میکند و ارزشها، مهارتها و نگرشهایی که در این محیط آموخته میشود، بنیان شخصیت فرد و شیوه تعامل او با جامعه را شکل میدهد. اگر آموزش و تربیت تمدنی در جامعه غالب شود، باید از همان سنین پایین در محیط خانواده آغاز گردد.
ویژگی های مهم آموزش و تربیت تمدنی
وی با اشاره به ویژگی پرورش همدلی و درک متقابل گفت: مادران به دلیل نزدیکی عاطفی و حضور مؤثر در شکلگیری احساسات و نگرشهای کودکان، نقش کلیدی در آموزش همدلی و درک متقابل دارند. توانایی قرار دادن خود به جای دیگری، ریشه اصلی مدارا، پذیرش تفاوتها و شکلگیری رفتارهای تمدنی در جامعه به شمار میرود.
دکتر باغستانی همچنین مدیریت تعارضهای اولیه در محیط خانواده را از دیگر عناصر مهم تربیت تمدنی دانست و افزود: کودکان نخستین تجربههای اختلاف و تعارض را در محیط خانه و در ارتباط با خواهر و برادر یا اعضای خانواده تجربه میکنند. زنان/مادران نقش محوری در آموزش نحوه حل مسالمتآمیز این تعارضها، مذاکره و یافتن راهحلهای برد-برد دارند. این آموزشهای اولیه، مهارتهای مدیریت اعتراض در اجتماع بزرگتر را پیریزی میکند.و مایه بالارفتن سطح تمدن می شود.
وی تغییر الگوهای رفتاری از «غلبه بر دیگری» به «همکاری و فهم متقابل» را از دیگر کارکردهای تربیت خانوادگی دانست و تصریح کرد: شیوه گفتوگو، گوش دادن فعال و بیان محترمانه دیدگاهها در محیط خانواده، عملاً الگویی رفتاری برای فرزندان ایجاد میکند که میتواند بدون تخریب، از حق خود دفاع کنند یا نارضایتیشان را بیان کنند. و این به واقع تمرن مناسبی برای ظهور رفتار تمدنی در جامعه خواهد بود.
این عضو هیأت علمی پژوهشکده اسلام تمدنی همچنین بر اهمیت آموزش مهارتهای ارتباطی و قدرت شنیدن در نسل آینده تأکید کرد و گفت: مادران غالباً نقش مهمی در آموزش مهارتهای ارتباطی مؤثر و شنیدن دقیق دغدغههای دیگران به فرزندان خود دارند. این مهارتها برای هرگونه گفتگوی سازنده، چه در خانواده و چه در سطح جامعه، ضروری هستند زیرا در پس امروز این کودکان فردایی بزرگ به وسعت یک جامعه مقابل آن ها ظهور می کند که بدون مهارت در ارتباط گیری و قدرت شنیداری بالا، مشکلات پرشماری را موجب می شود. و در ضمن بر سطح تمدنی جامعه اثر می گذارد . دکتر باغستانی در پایان درخصوص ایجاد نسلی با ظرفیت تمدنی بالاتر خاطرنشان کرد: اگر در خانهها، به کودکان آموزش داده شود که اختلاف نظر طبیعی است، راههای مسالمتآمیزی برای بیان آن وجود دارد و گوش دادن به حرف دیگران، حتی اگر مخالف ما باشند، نشانه احترام و قدرت است، آنگاه نسلی تربیت خواهد شد که به طور طبیعی نگاهی تمدنی به اعتراضات و تفاوتها خواهد داشت. چنین نسلی، خود به خود به سیاستمداران فشار خواهد آورد تا رویکردی مشابه را در پیش گیرند و خودشان در آینده مدیران و راهبران جامعه در سطحی متناسب با تمدن آینده ایران جان خواهند شد.