به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، هماندیشی علمی «جنگ رمضان؛ سنتهای مقاومت از منظر قرآن کریم» به همت پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی برگزار شد. حجت الاسلام و المسلمین دکتر سیدحامد علیزاده موسوی، عضو هیأت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، در این نشست به تبیین نگاه تمدنی، قرآنمحور و راهبردی به مقاومت پرداخت.
نگاه تمدنی به مقاومت
علیزاده موسوی در ابتدا با نقد نگاه تقلیلگرایانه به مقاومت تأکید کرد: مقاومت در فرهنگ اسلامی هرگز به “حضور در میدان نبرد” خلاصه نمیشود. این نگاه هم از عمق راهبردی مقاومت میکاهد و هم آن را به یک واکنش آنی و مقطعی تبدیل میکند؛ در حالی که مقاومت اصیل، یک نگاه تمدنی، یک کنش اجتماعی فراگیر و یک التزام ایمانی پایدار است.
دو سنت الهی مقاومت در قرآن
وی با اشاره به سنتهای الهی در قرآن کریم گفت: قرآن از دو سنت اصلی در باب مقاومت یاد میکند: نخست سنت همگرایی و همبستگی امت اسلامی و دوم سنت نصرت الهی بر مجاهدان صبور (إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِینَ). این دو سنت در هم تنیدهاند؛ تا همگرایی نباشد، اقتدار جمعی شکل نمیگیرد و بدون اقتدار، مقاومت در برابر دشمن مشترک ممکن نخواهد بود.
امتسازی؛ بنیاد مقاومت تمدنی
این پژوهشگر قرآن با استناد به آیه ۹۲ سوره انبیاء («إِنَّ هَذِهِ أُمَّتُكُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَأَنَا رَبُّكُمْ فَاعْبُدُونِ») خاطرنشان کرد: وحدت امت، یک قرارداد اجتماعیِ قابل تغییر نیست، بلکه حاصل ایمان به توحید و عبودیت خالص است. بنابراین هرگونه تفرقه، در حقیقت نقض توحید عملی محسوب میشود.
برادری قرآنی؛ هویت واحد، نه یک احساس عاطفی
علیزاده موسوی، برادری در نظام قرآنی را به معنای داشتن هویت واحد دانست و افزود: وحدت در نظام قرآنی هویتی است که در آن اختلافات قومی، زبانی و ملی ذیل “لا إله إلا الله” هضم میشود. وحدت، ریشه در توحید دارد و شرط اقتدار است. بدون وحدت، هیچ قدرت بازدارندهای در برابر دشمن شکل نمیگیرد.
الزامات چهارگانه تحقق همگرایی امت اسلامی
وی در ادامه چهار الزام اساسی برای تحقق همگرایی امت اسلامی از منظر قرآن را برشمرد:
۱. بازگشت به مرجعیت علمی قرآن
مرجعیت به معنای حاکمیت قرآن بر همه اختلافات فقهی، کلامی و سیاسی است. تا قرآن “حَکَم” و “فَیصَل” نباشد، گروهها به سمت سلیقهها و منافع قومی کشیده میشوند.
۲. تقویت فرهنگ اخوت (سرمایه اجتماعی)
اخوت فقط یک شعور عاطفی نیست، بلکه یک شعائر عبادی و اجتماعی است که باید در آموزش، رسانه، مساجد و ارتباطات میانفرهنگی جهان اسلام نهادینه شود.
۳. اولویت دادن به دشمن اصلی (دشمنشناسی راهبردی)
قرآن میفرماید: “إِنَّمَا وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ…” (مائده، ۵۵). دشمن اصلی کسانی هستند که با اصل توحید و اقامه قسط در ستیزند. اختلافات فرعی و حذف متقابل همواره به سود دشمن اصلی تمام شده است.
۴. عدالت محوری به عنوان میزبان همگرایی
عدالت، زبان مشترک همه مسلمانان است. مظلومیت فلسطین، میانمار، کشمیر و… میتواند نقطه اشتراک عملی همه مذاهب باشد. عدالت محوری مانع از آن میشود که وحدت به “وحدتِ انفعالی” تبدیل گردد.
علیزاده موسوی در پایان با تأکید بر ضرورت راهبردی وحدت تصریح کرد: همگرایی و همبستگی امت اسلامی نه یک توصیه اخلاقیِ نرم، بلکه یک محور اصلی، یک فرضیه شرعی و یک ضرورت وجودی برای بقای اسلام در برابر پروژههای تجزیه و تضعیف است.
وی سه گام اساسی برای زنده کردن مقاومت تمدنی را چنین برشمرد:
-حرکت از دفاع مقطعی به تمدنسازی پایدار
-گذر از توصیه به وحدت، به برنامه عملی همگرایی
-حاکمیت مرجعیت قرآن بر همه مناسبات امت اسلامی