یکم. قیس بن سعد
قیس بن سعد یکی از یاران باوفای امیرالمؤمنین(ع) بود. امیرالمؤمنین(ع) او را به عنوان والی مصر منصوب و به او پیشنهاد کرد تا نیروی نظامی با خود به مصر ببرد، عرض کرد نیروی نظامی برای شما لازم است و همراه با خانواده خود به مصر رفت. او با تدبیر مناسب آن را اداره کرد. معاویه تمام تلاش خود را کرد تا او را جذب کند اما موفق نشد. سرانجام به ترور شخصیت او روی آورد و امیرالمؤمنین(ع) برای حفظ قیس، محمد بن ابی بکر را به جای او برای اداره مصر فرستاد.
قیس بن سعد امر امام را پذیرفت و بدون هیچ اعتراضی به مدینه بازگشت و بعد از مدت کوتاهی به کوفه رفت و در خدمت امام قرار گرفت. او در جنگ صفین همراه امیرالمؤمنین(ع) بود و آن حضرت با شناختی که از قیس داشت مسئولیتهای مهمی چون ریاست شرطة الخمیس و حکومت آذربایجان را به او واگذار کرد. قیس تا انتها در رکاب امام علی(ع) باقی ماند.
قیس بن سعد پس از شهادت امیرالمؤمنین، نخستین فردی بود که با امام مجتبی(ع) بیعت کرد. امام حسن مجتبی(ع) او را به عنوان قائم مقام عبیدالله بن عباس برای جنگ با معاویه منصوب کرد. قیس برخلاف عبیدالله بن عباس، فریب معاویه را نخورد و همچنان در رکاب امام حسن مجتبی(ع) باقی ماند.
و والی أبی قیس أباک علی العُلا فخیم فی قلب إبن هند له غل گزارشهای تاریخی از اعتقاد و باور راسخ او به امیرالمؤمنین(ع) و فرزندانش حکایت دارد. این باور در میان فرزندان او در قرنهای بعد نیز ادامه یافت. به گونهای که عبادة بن ماءالسماء از نوادگان او، در قرن پنجم و در اندلس به این رفتار و باور قیس و حقد و کینه معاویه نسبت به او افتخار کرده و خطاب به علی بن حمود(حاکمان حمودی از نسل امام مجتبی(ع) بودند) چنین سرود:
📚منابع: الغارات ثقفی کوفی، 164؛ استیعاب ابن عبدالبر، 2، 159 ؛ این ابی الحدید، 10، 112 و سیمای کارگزاران، علی اکبر ذاکری، ج 2، ص 34 – 75 ؛ حمید رضا مطهری، نقش حسنیان در گسترش تشیع در اندلس.