به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، کارگاه تخصصی نوآوری تفسیری سوره مجادله به همت پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن، در ادامه سلسله نشست های مدرسه نوآوری‌های تفسیری قائد شهید طراحی شده و هدف آن تبیین و بازخوانی روش‌شناسی نوین تفسیری رهبر شهید حضرت آیت‌الله خامنه‌ای است.
ارائه این کارگاه بر عهده حجت الاسلام و المسلمین محمد مهدی فیروزمهر، مدیر گروه تفسیر قرآن پژوهشکده و عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی بود و دبیر علمی جلسه نیز دکتر سید سجاد آل سیدغفور، از محققان رسمی این مرکز بود.
ضرورت و اهداف برگزاری
مدرسه نوآوری‌های تفسیری قائد شهید تاکنون کارگاه های متعددی را با محوریت سوره های مختلف قرآن برگزار کرده است؛ از جمله سوره‌های بقره، حمد، صف، منافقون، توبه، تغابن و ممتحنه.
حجت الاسلام و المسلمین محمد مهدی فیروزمهر گفت: ضرورت این کارگاه از آنجا ناشی می‌شود که بر اساس بررسی های انجام‌شده، پژوهشی که روش تفسیری رهبر شهید آیت‌الله خامنه‌ای و مفسران معاصر فریقین را در استنباط قواعد و احکام حکمرانی قرآنی از سوره مجادله بررسی و تحلیل تطبیقی کرده باشد، یافت نشده است. این خلأ پژوهشی، اهمیت برگزاری چنین کارگاه‌هایی را دوچندان می‌کند.
پیشینه پژوهشی
حجت الاسلام و المسلمین محمد مهدی فیروزمهر ادامه داد: سوره مجادله (سوره ۵۸ قرآن) در مدینه نازل شده و دارای ۲۲ آیه است. این سوره به موضوعاتی همچون احکام ظهار (طلاق جاهلی)، آداب معاشرت در مجالس، نهی از نجوا (گفتگوی درگوشی) و ویژگی‌های منافقان می‌پردازد. تفسیر سوره مجادله توسط امام شهید آیت‌الله خامنه‌ای در هفت جلسه در سال ۱۳۶۱ ایراد شده است.
مبانی علمی و رویکرد تفسیری
حجت الاسلام و المسلمین محمد مهدی فیروزمهر افزود: رویکرد تفسیری امام شهید حضرت آیت الله خامنه‌ای در سوره مجادله، مبتنی بر چند اصل روش‌شناختی کلیدی است:
۱. تفسیر قرآن به قرآن (استنطاق آیات): یکی از بارزترین ویژگی‌های روش تفسیری ایشان، بهره‌گیری از آیات دیگر قرآن برای فهم آیات سوره مجادله است. برای نمونه، در تفسیر آیه ۱۴ این سوره که درباره منافقان است، ایشان صفت مذبذبین (نه از شما و نه از آن‌ها) را با ارجاع به آیه ۱۴۳ سوره نساء تحلیل می‌کنند.
۲. رویکرد حکمرانی محور: برخلاف تفاسیر سنتی که صرفاً به تبیین الفاظ و معانی ظاهری می‌پردازند، رویکرد ایشان انواعی از قضایا و احکام اجتماعی- سیاسی قرآن را با ادبیات حکمرانی تطبیق می‌دهد. احکام حکمرانی مستخرج از سوره مجادله شامل مواردی همچون: حضور خدا و رهبری اسلامی در مسائل سرنوشت ساز جامعه، ممنوعیت درهم‌آمیختن سنت جاهلی با سنت اسلامی، سرکوب خودخواهی برای نظم اجتماعی، و ترجیح پیوندهای ایمانی بر علقه های خانوادگی است.
۳. لغت‌شناسی دقیق و توجه به اسباب نزول: ایشان در مسیر کشف مراد الهی، بر لغت‌شناسی عمیق آیات، تحلیل شرایط محیطی فضای دعوت اسلامی و بستر اجتماعی زمان نزول تکیه دارند.
۴. تفسیر بر اساس نیازهای زمان و مکان: قائد شهید آیت‌الله خامنه‌ای در یکی از جلسات تفسیری خود در دوران ریاست‌جمهوری، درباره علت انتخاب سوره مجادله برای تفسیر می‌فرمایند: علّت اینکه اینجا را انتخاب کردیم این است که سوره‌های جزء بیست‌و هفتم و بیست‌و هشتم و این حدود، غالباً سوره های مدنی است… و مربوط است به بعد از تشکیل حکومت اسلامی، یعنی مثل وضع کنونی ما. فایده مهم این سبک تفسیری آن است که مفسر می‌تواند تازگی و طراوت قرآن را برای هر نسلی نشان دهد.
جمع‌بندی
کارگاه نوآوری تفسیری سوره مجادله فرصتی استثنایی برای پژوهشگران، طلاب و علاقه‌مندان به علوم قرآنی فراهم کرد تا با یکی از بدیع‌ترین رویکردهای تفسیری معاصر آشنا شوند. رویکردی که قرآن را نه صرفاً به عنوان متنی برای خواندن و ثواب بردن، بلکه به عنوان منبعی زنده و پویا برای هدایت جامعه، حکمرانی و حل مسائل روز معرفی می‌کند.