به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، مقاله علمیپژوهشی با عنوان «تبیین تحولات نهاد دین در جامعه ایران» در نشریه معتبر جامعهپژوهی فرهنگی منتشر شد. این پژوهش به قلم دکتر سید محسن میرسندسی، عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، و دکتر سید محمد میرسندسی، استادیار جامعهشناسی دانشگاه امام حسین(ع)، با شناسه دیجیتال ۱۰.۳۰۴۶۵/scs.2025.52526.3037 به چاپ رسیده است.
نهاد دین بهمثابه یک سیستم پیچیده
هدف اصلی این مقاله، تحلیل تحولات نهاد دین در جامعه ایران با اتکا به چارچوب نظری پیچیدگی است. پژوهشگران با بهرهگیری از روش تحلیلی و مرور منابع علمی، نهاد دین را نه یک ساختار ایستا، بلکه سیستمی پویا، غیرخطی و خودسازمانده معرفی کردهاند که دارای قابلیت ظهور ویژگیهای نوظهور و سازگاری با تحولات اجتماعی است.
ارتقای جایگاه نهاد دین پس از انقلاب اسلامی
یافتههای پژوهش نشان میدهد که پس از انقلاب اسلامی، نهاد دین در ایران از جایگاه یک خردهنظام اجتماعی به سطح یک نهاد مسلط ارتقا یافته است؛ تحولی که جایگاه دین را در سیاست، فرهنگ و ساختار اجتماعی تقویت کرده، اما همزمان با چالشهای بنیادین همراه بوده است.
از جمله مهمترین چالشهای شناساییشده در این پژوهش میتوان به کاهش مرجعیت سنتی روحانیت، گسترش شتابان رسانههای نوین، و تحول در سبکهای دینداری اشاره کرد؛ تحولاتی که الگوهای سنتی دینداری را دستخوش تغییر کردهاند.
تحلیل چندسطحی از عوامل تحول
این مقاله با تحلیل تحولات در سه سطح کلان، میانی و خرد، عواملی نظیر افزایش سطح سواد عمومی، توسعه شهرنشینی، و دگرگونی در فرآیند جامعهپذیری دینی را از محرکهای اصلی این تغییرات معرفی میکند.
همچنین پژوهش بر ظهور اشکال نوین و غیرقابل پیشبینی دینداری فردگرا و خودبنیاد تأکید دارد؛ پدیدهای که بهعنوان پیامد طبیعی رفتار سیستمهای پیچیده در عرصه دینداری معاصر تحلیل شده است.
آینده نهاد دین؛ پویایی، انطباق و خودترمیمی
بر اساس نتایج این تحقیق، مسیر آینده نهاد دین در ایران وابسته به ظرفیتهای انطباقپذیری، پویایی درونی و قدرت خودترمیمی آن خواهد بود. نویسندگان پیشبینی میکنند که نهاد دین، با حفظ انسجام و بازتعریف نقش اجتماعی خود، همچنان میتواند نقشآفرینی مؤثر و سازندهای در جامعه ایرانی ایفا کند.