به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، حجت الاسلام و المسلمین رحیم کارگر در یادداشتی در کانال شخصی خود بیان کردند؛ آیندهپژوهی راهبردی (Strategic Futures Studies) شاخهای از مطالعات آینده است که بر «تصویرسازی مطلوب» و «طراحی مسیر دستیابی به آن» متمرکز است. برخلاف آیندهنگری صرف که به شناسایی روندها و سناریوهای محتمل میپردازد، آیندهپژوهی راهبردی در پی ایجاد آینده از طریق کنشهای امروز است. در این چارچوب، قله پیروزی معادل آینده مطلوب است که جامعه اسلامی – انقلابی آن را «تمدن نوین اسلامی» و «زمینهسازی ظهور حضرت مهدی(عج)» تعریف کرده است. این قله، یک نقطه غایی آرمانی است که ارزشهای اسلامی، پیشرفت مادی، عدالت و معنویت و… را در هم میآمیزد.
این آرمان ها همواره مورد توجد و تاکید رهبر شهید انقلاب بوده است: «دهههای آینده دهههای شما است و شمایید که باید کارآزموده و پُرانگیزه از انقلاب خود حراست کنید و آن را هرچه بیشتر به آرمان بزرگش که ایجاد تمدّن نوین اسلامی و آمادگی برای طلوع خورشید ولایت عظمی (ارواحنافداه) است، نزدیک کنید. برای برداشتن گامهای استوار در آینده، باید گذشته را درست شناخت و از تجربهها درس گرفت؛ اگر از این راهبرد غفلت شود، دروغ ها به جای حقیقت خواهند نشست و آینده مورد تهدیدهای ناشناخته قرار خواهد گرفت. دشمنان انقلاب با انگیزهای قوی، تحریف و دروغپردازی دربارهی گذشته و حتّی زمان حال را دنبال میکنند و از پول و همهی ابزارها برای آن بهره میگیرند. رهزنان فکر و عقیده و آگاهی بسیارند؛ حقیقت را از دشمن و پیادهنظامش نمی توان شنید.» ( بیانیه گام دوم انقلاب)
آرمان های بزرگ و الهامبخش، بدون تبدیل شدن به «برنامه عملیاتی»، در حد توصیه و رهنمود باقی میمانند!! آیندهپژوهی راهبردی، پل ارتباطی میان «آرمان» و «عمل» است. فاصله میان آرمان و عمل همواره یکی از بنیادیترین مسائل مدیریت راهبردی است. آرمانها به تنهایی انگیزهبخشاند، اما بدون تبدیل به برنامههای عملیاتی، به شعارهای توخالی بدل میشوند. قاند شهید امام خامنه ای (ره) نیز بر همین نکته تأکید دارند: «آینده با حرف ساخته نمیشود؛ با کار هوشمندانه و مؤمنانه ساخته میشود. باید کار کنید؛ آن هم کار هوشمندانه و برخوردار از پشتوانه ایمان». (۱۳۸۲/۰۶/۲۶) و نیز: «این آینده، متعلق به شما جوانهاست و بدانید که روزهای عزت و شوکت حقیقی ملتها را انشاءاللَّه خواهید دید و ثمره این ایستادگیها را خواهید چشید». (۱۳۸۳/۱۰/۱۹)
آرمان قله پیروزی، چه در قالب تمدن نوین اسلامی و چه در چارچوب نزدیک ساختن زمینههای ظهور حضرت مهدی(عج) و … روحیهبخش و جهتدهنده است، اما تا زمانی که به برنامههای عینی و گامبهگام تبدیل نشود، ممکن است در حد همان آرمان باقی بماند. اینجاست که آیندهپژوهی راهبردی به مثابه پلی میان آرمان و عمل ظاهر میشود و با بهرهگیری از روششناسی نظاممند، فاصله میان چشماندازهای بلند و اقدامات روزمره را پر میکند. نخستین گام در این فرآیند، تبدیل آرمان کلان به سناریوهای محتمل است؛ بدین معنا که با تحلیل روندهای جهانی، عدم قطعیتهای پیشرو و توانمندیهای داخلی، چند تصویر متفاوت از آینده مطلوب ترسیم میشود. از میان این سناریوها، مطلوبترین و دستیافتنیترین گزینه انتخاب شده و به اهداف راهبردی مشخصی ترجمه میگردد؛ اهدافی که ویژگیهایی چون شفافیت، قابلیت اندازهگیری و زمانبندی دقیق دارند.
سپس از آن قله مطلوب به عقب بازمیگردیم(پس نگری) تا ببینیم برای رسیدن به هر ایستگاه میانی، امروز چه اقداماتی ضروری است. هر اقدام به یک پروژه عملیاتی تبدیل میشود که دارای بودجه، زمانبندی، مسئول اجرا و شاخص ارزیابی است. این برنامهها لزوماً یکبار تدوین و رها نمیشوند، بلکه سیستم پایش و ارزیابی مستمری آنها را همراهی میکند تا در صورت تغییر شرایط، اصلاح شوند.
این نگاه راهبردی به آینده و ضرورت اتخاذ برنامه های عملیاتی در این بیانات امام خامنه ای (ره) مشهود است: «برای یک ملت اگر عزّت سیاسی و اجتماعی مطرح است، اگر رفاه مادّی و رفاه در زندگی مطرح است، اگر رسیدن به آرزوها و آرمانهای بزرگِ معنوی و دنیایی و آخرتی – هر دو – مطرح است، اگر دنبال علم است، اگر دنبال قدرت جهانی و بینالمللی است – و هرچه که این ملت به دنبال آن است – این در صورتی تأمین م یشود که این ملت بتواند عناصر و حالاتی را در خود به وجود بیاورد. اوّل از همه هم ایمان است؛ ایمان به همان هدف و ایمان به همان راه. بی ایمانی و ولنگاری و باری به هر جهتی و دمدمی مزاج بودن، با آینده روشن و افتخارآمیز نمیسازد. شما اگر تاریخ را نگاه کنید، خواهید دید هر ملتی هم که به جایی رسیده است، اوّلین چیزی که داشته، ایمان و اعتقاد بوده است… یک عنصر دیگر، احساس مسؤولیت است. این ایمان باید همراه با احساس مسؤولیت شود؛ یعنی انسان
وظیفهای را متوجّه به خود بداند؛ بداند وظیفه دارد. بدون احساس مسؤولیت، این ایمان کارایی خود را از دست خواهد داد. این دو عنصر باید با شجاعت، رشادت، روحیه آمدن به میدان و توجّه به قدرت درونی خود همراه شود. چون یکی از چیزهایی که هر مجموعهای را، هر ملتی را، هر سپاهی را دچار انهزام میکند، غافل ماندن از قدرت خود است… شجاعت و رشادت و آگاهی از تواناییهای خود و اقتداری که به خاطر ایمان در این ملت وجود دارد هم، یکی از شرایط رقم زدن آن آینده است… اتّحاد و وحدت هم یکی از شرایط لازم است. این ساختن و تأمین کردن آینده این نظام است» (۱۳۷۹/۰۸/۱۱)
بنابراین، مسیر از آرمان تا عمل یک فرایند خطی ساده نیست، بلکه چرخهای پویا از تصویرسازی، هدفگذاری، برنامهریزی معکوس، اجرا و بازنگری (برنامه عملیاتی) است. رهبر شهید انقلاب بر این نکته تأکید داشتند که آینده با کار هوشمندانه و همراه با ایمان ساخته میشود؛ کار هوشمندانه یعنی اتکا به دادهها، تحلیل دقیق واقعیتها و طراحی برنامههای مرحلهای، و ایمان یعنی باوری که این تلاش را به نیروی محرکهای پایدار تبدیل میکند. این ترکیب، نسل جوان را که مخاطب اصلی این نوید هستند، قادر میسازد تا نه تنها در آرزوی فردایی روشن نباشند، بلکه امروز را با دستان خود به سکوی پرش به آن فردا تبدیل کنند. عزت و شوکتی که وعده داده شده، حاصل همین ایستادگی هوشمندانه در مسیر برنامهای دقیق و مؤمنانه است.