به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، آیین رونمایی از کتاب «فقه، مردم و حکمرانی» اثر حجتالاسلام والمسلمین دکتر منصور میراحمدی، در پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی برگزار شد. این برنامه به همت گروه فقه سیاسی پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسی و با حضور رئیس محترم پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، نویسنده اثر و جمعی از اساتید و پژوهشگران حوزه و دانشگاه برگزار شد.
در این نشست، دکتر میراحمدی در معرفی کتاب «فقه، مردم و حکمرانی» بیان کرد: “این اثر میکوشد با عبور از نگاه سنتی به فقه سیاسی، ظرفیتهای فقه را برای ورود به عرصه حکمرانی و اداره عمومی جامعه بازخوانی کند. کتاب ابتدا با تبیین تفاوت میان حکومت و حکمرانی نشان میدهد که مسئله امروز صرفاً ساخت قدرت نیست، بلکه کیفیت اداره جامعه، نحوه توزیع مسئولیت، مشارکت مردم، نظارت بر قدرت و الزام نهادها به پاسخگویی است”.
وی افزود: “یکی از مهمترین مباحث کتاب، بازخوانی اصول عملیه در عرصه حکمرانی است؛ به این معنا که اصولی چون برائت و احتیاط، که در فقه سنتی عمدتاً برای تعیین تکلیف فردی در شرایط شک به کار میرفتند، در سطح اداره عمومی کارکردی تازه مییابند و به ابزارهایی برای تنظیم تصمیمگیری در شرایط عدم قطعیت تبدیل میشوند”. نویسنده تأکید کرد که کتاب نشان میدهد در ساحت حکمرانی، به دلیل آثار گسترده تصمیمات عمومی بر مصالح جامعه، منطق احتیاط نسبت به ساحت فردی برجستگی بیشتری پیدا میکند.
دکتر میراحمدی همچنین تصریح کرد که این اثر در پی استخراج ارکان حکمرانی مردمی از دل مبانی فقهی است و میکوشد نشان دهد که مشارکت، نظارت و پاسخگویی، صرفاً مفاهیمی مدرن و وارداتی نیستند، بلکه میتوان برای آنها پشتوانههای معتبر دینی و فقهی ارائه کرد. به گفته وی، کتاب در نهایت درصدد آن است که فقه سیاسی را از سطح احکام خرد و فردی به سطح قواعد کلان اداره جامعه ارتقا داده و میان مشروعیت دینی و کارآمدی اجتماعی پیوند برقرار کند.
دکتر میراحمدی، ضمن اشاره به شکاف موجود میان نظریههای آرمانی و واقعیتهای جاری، تصریح کرد که این کتاب نه یک اثر کلاسیک در تکرار مباحث پیشین، بلکه مداخلهای روششناختی در ادبیات سیاسی ماست. او تأکید کرد که هدف اصلی، انتقال پارادایمیک از فقهِ خُرد که عمدتاً متمرکز بر احکام فردی است، به فقه کلان و تنظیمگری ساختاری بوده است.
وی توضیح داد که در نگاه سنتی، حکومت صرفاً کانون انحصاری قدرت بود؛ اما در الگوی حکمرانی، ادارهی جامعه یک فرایند جمعی است. در این نگاه، مردم دیگر سوژههای منفعل اداره نیستند، بلکه کنشگران اصلی فرایند حکمرانی محسوب میشوند. به گفتهی نویسنده، نظام دینی برای استمرار کارآمدی و حفظ مشروعیت خود، نیازمند بازتعریف نقش مردم در قدرت است؛ از این رو، کتاب با رویکردی نو، فقه را نه مانع، بلکه بستری برای قاعدهمند کردن این فرایند میداند.
در ادامه، اساتید حاضر در جلسه، مطالبی را در خصوص ویژگی های کتاب بیان کردند. نشست مذکور با این جمعبندی به پایان رسید که فقه و حکمرانی مردمی بیش از آنکه پاسخی نهایی باشد، دعوتی است به یک بازخوانی اجتهادی؛ دعوتی برای اینکه فقه از کتابخانهها بیرون بیاید و در ترازوی حکمرانی واقعی قرار گیرد. این اثر نشان داد که هنوز ظرفیتهای اجتهادی عظیمی در متون اسلامی نهفته است که با رویکرد حکمرانیمحور، میتواند افقهای نوینی برای جامعهی دینی ما بگشاید.
این کتاب، اکنون در اختیار نخبگان حوزوی و دانشگاهی قرار گرفته است تا بهعنوان اثری خواندنی، تأملبرانگیز و «رهگشا»، مبنای گفتوگوهای علمی در ساحت حکمرانی اسلامی باشد.