پژوهشکده فلسفه و کلام اسلامی مجموعه مطالعات نفس (8): نفس در قرآن و روایات کتاب حاضر مجلد هشتم از مجموعۀ نه‌جلدی مطالعات نفس در پژوهشکدۀ فلسفه و کلام اسلامی است که ذیل همایش بین‌المللی «جاودانگی نفس در اسلام و مسیحیت» و به عنوان یکی از آثار علمی همایش به زیور طبع آراسته می‌گردد. شمار زیادی از مقالات این مجموعه پیش از این در مجلۀ وزین «آیین حکمت» متعلق به دانشگاه باقرالعلوم (علیه السلام) به چاپ رسیده و مجموعۀ حاضر به صورت مشترک میان پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی و دانشگاه باقرالعلوم (علیه السلام) منتشر می‌شود.

معرفی کتاب مطالعات نفس (ج 8)

در اثر پیش‌رو که به قلم محقق ارجمند آقای عیسی موسی‌زاده نگارش و تدوین یافته، خلاصه ای از نظریات حکیم ترمذی و ملاصدرا در رابطه با نفس با توجه به قرآن و روایات تبیین شده است. وی تلاش نموده است چندین مقاله مهم در زمینۀ این موضوع را از مجلات علمی منتشر‌شده در دفتر تبلیغات اسلامی حوزۀ علمیه قم را گزینش کرده، تقدیم علاقه‌مندان کند.

چکیده 

امروزه ما از یک طرف با مباحث بسیار گسترده و جدیدی در باب علوم انسان روبرو هستیم و از طرف دیگر مصرف‌گرایی در علوم انسانی مساوی است با زندگی عاریتی، بی‌ریشه و غیر اصیل. خودشناسی نیز به طریق اولی به عنوان محوری ترین بحث علوم انسانی که به معنایی می‌توان آن را مبنای بسیاری از بحث‌های سایر حوزه‌های فکری و فرهنگی دانست، با همین مساله روبروست. در این بین خودشناسی بر مبنای آیات و روایات جایگاه ویژه‌ای در اندیشه ما مسلمانان داشته و دارد. بخصوص با توجه به مسائل روزافزون عصر حاضر در خصوص انسان؛ مانند اومانیسم و انسان محوری در برابر خدا محوری و امر واقع محوری، نیاز به تحلیل و توجه جدی و دائم به آن در پرتو سنت فکری و فرهنگی خودمان، هر روز بیش از پیش احساس می‌شود. اثر حاضر تلاشی است در جهت برداشتن گامی در همین زمینه و کوشیده است چند مساله مهم در خصوص نفس، از جمله ماهیت نفس، رابطه نفس و بدن و مرگ  را با تمرکز بر آیات و روایات  مورد توجه قرار دهد.

مفسرین، عرفا، حکما و فلاسفه هر کدام عمدتا متناسب با روشی که در پیش گرفته‌اند و در نسبت با آموزه‌های قرآن و روایات، دست‌آوردهایی در خصوص نفس انسان داشته و به اندوخته‌های علاقمندان این حوزه اضافه کرده‌اند. آنها عمدتاً با تکیه بر آیات و روایات و برای حل مسائلی مانند مرگ، معاد و جاودانگی، دو جنبه یا دو نحو هستی را با عناوین متفاوتی از هم تفکیک کرده‌اند که البته همزمان و همواره مجبور بوده‌اند تبیین و توضیح مناسب و قابل قبولی را در خصوص ربط و نسبت این دو جنبه یا نحو هستی ارائه دهند و حتی بعضا رو به انکار چنین تمایزاتی آورده‌اند. تمایز نفس و بدن نمونه بارزی از چنین تمایزاتی است.

از جمله این اندیشمندان، که در اثر حاضر نیز مورد توجه بوده‌اند، حکیم ترمذی و ملاصدراست که هر دو علاوه بر اندیشیدن در بستر آموزه‌های قرآنی و در مواردی تحت تاثیر روایات، رویکرد خاصی را نیز در فهم و تفسیر آنها داشته‌اند. خلاصۀ دیدگاه حكیم ترمذی دربارۀ نفس این است كه نفس بر دو قسم است: نفسِ باطن و نفسِ ظاهر. جوهرِ نفسِ باطن از پست‌ترین و آلوده‌ترین گونۀ خاك به وجود آمده است، چرا که این خاك پیش از آفرینشِ آدم قدمگاه و محل عبور و مرور ابلیس بوده است و با اینكه پس از آفرینش آدم بخشی از وجود وی شده، بر اصل خود باقی و تابعِ ابلیس است. نفس ظاهر، برخلاف نفس باطن، به خودی خود گرایشی ندارد و تابع كسی است كه بر او غلبه كند. اگر بر نفسِ ظاهرْ معرفت كه همان نور و عقل است غلبه كند، تابع آن دو می‌شود و اگر نفس باطن بر آن غلبه كند تابع نفس باطن می‌شود. ملاصدرا نیز با تکیه بر روش شهودی_برهانی و آیات و روایات، قائل به تمایز بین وجود و ماهیت و اصالت دادن به وجود است. وی با تکیه بر حرکت جوهری و اشتدادی نه تنها از جسمانیه الحدوث بودن نفس دفاع کرد، بلکه توانست از رابطه اتحادی نفس و بدن نیز تبیین قابل قبولی ارائه دهد. در اندیشه وی انسان موجود واحدی است که در اثر حرکت جوهری اشتدادی از ماده بوجود آمده و لذا در طول عالم ماده و چیزی غیر از ادامه عالم ماده نیست.

منبع: اخبار پژوهشکده فلسفه و کلام
کلمات کليدي
معرفی آثار, آثار علمی پژوهشکده فلسفه و کلام
 
امتیاز دهی
 
 

[Part_Lang]
[Control]
تعداد بازديد اين صفحه: 261
Guest (PortalGuest)

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامي - دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم
مجری سایت : شرکت سیگما