پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن علوم قرآن در احادیث اهلبیت برای شناخت قرآن و ورود به معارف آن، به دانشی نیازمندیم که آن را علوم قرآن نامیده‌اند. از‌آنجا‌که اهل‌بیت: قرین قرآن و داناترین مردم به معارف درونی و علوم پیرامونی آن هستند، پژوهش دربارة علوم قرآنی و تدوین آن براساس نگاه آنان اهمیت بسیاری دارد. این علوم در لابه‌لای احادیث اهل‌بیت: وجود دارد؛ ولی در حد شایسته به آنها توجه نشده است. کتاب حاضر می‌کوشد علوم قرآن را از احادیث اهل‌بیت: استخراج کند و بدین طریق جایگاه و نقش آن بزرگواران را در بنیان این علم بنماید. این کتاب با گذاشتن زوایای جدیدی از علوم قرآن در مقابل پژوهشگران می‌تواند زمینة تحقیقات تازه‌ای را فراهم کند.

ميرعرب، فرج الله؛ علوم قرآن در احاديث اهل بيت(ع)، تهيه كننده: پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن؛ چاپ اول، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامى، بهار 1394، 816 ص، وزيرى.
***


معرفی موضوع اثر
براساس روايات پيامبر گرامى اسلام، امام اميرالمؤمنين(ع) و فرزندان معصوم آن حضرت كه از آنان با عنوان اهل بيت ياد مى‏كنيم، مرجع معارف الهى و تفسير آيات الهى به شمار مى‏روند. اهل بيت يكى از دو ركن ثقلين به شمار مى‏روند كه ركن ديگرش قرآن كريم است. بر اين اساس اهل بيت را بايد نخستين و كامل‏ترين آموزگاران درس قرآن شمرد و پس از پيامبر آنان را بايد داناترين افراد به علوم قرآن دانست. در ميان معارف قرآن، علوم قرآن تقدم رتبی دارد؛ زيرا اين علوم قواعد و كليات مورد نياز براى فهم قرآن را در اختيار ما مى‏گذارند و به عبارت ديگر، پيش‌نياز ورود به قرآن شمرده مى‏شوند.
مرجعيت اهل بيت در معارف قرآن از جمله در علوم قرآن و اهميت علوم قرآن، انگيزه نويسنده بر تأليف كتابى شده است كه روايات مربوط به علوم قرآن را در مجموعه حاضر مدوّن سازد. وى كوشيده است با ارائه علوم قرآن مستفاد از روايات اهل بيت نشان دهد كه گستره اين معارف چنان است كه ديگران ريزه‌خوار سفره آسمانى آن بزرگواران معصوم به شمار مى‏روند.

روش تحقیق
روش نويسنده در طرح مباحث كتاب حاضر آن است که اولا روايات مربوط به علوم قرآن را گرد آورد. وى روايات را براساس عناوين و مباحث علوم قرآنى، موضوع‌بندى كرده است. براى جلوگيرى از تطويل كلام، اسناد روايات را نياورده است. گاه از روايت واحد استفاده‏هاى مكرر كرده است؛ جه اينكه اين روايات مباحث متنوعى را بيان كرده‏اند.
وى از روايات منقول از اهل بيت و منابع اماميه بهره جسته است و جز در موارد ضرورت و نياز، به احاديث منقول اهل‌سنت نپرداخته است. همچنين كوشيده است روايات را توضيح دهد و وجه استفاده از آنها را بيان كند.

گزارش محتوایی اثر
با توجه به اينكه نويسنده روايات عرضه‌شده در كتاب حاضر را بر اساس عناوين علوم قرآنى مبوّب كرده است، مباحث كتاب بدين صورت سامان يافته است:
فصل اول: اهل بيت و علوم قرآن؛ فصل دوم: وحى و نزول قرآن با فصل سوم: اسباب نزول؛ فصل چهارم: جمع و تأليف قرآن، تكلمه: اعراب، رسم‌الخط و كتابت قرآن؛ فصل پنجم: محكم و متشابه، تكمله: حروف مقطعه؛ فصل ششم: نسخ، ناسخ و منسوخ؛ فصل هفتم: عام و خاص، مطلق و مقيد؛ فصل هشتم: ظاهر و باطن قرآن، تكمله: نزول بر هفت حرف و ارتباطش با معانى باطنى؛ فصل نهم: عرض بر قرآن، راهكار شناخت حق و باطل؛ فصل دهم: اعجاز قرآن، تكمله: اعجاز قرآن در هماهنگى سراسرى و پيراستگى آن از اختلاف؛ فصل يازدهم: مصونيت قرآن از تحريف، تكمله: آيا بسم الله الرحمن الرحيم از آيات قرآن است؟ فصل دوازدهم: جامعيت و جاودانگى قرآن ؛ فصل سيزدهم:  زبان قرآن؛ فصل چهاردهم: تفسير؛ فصل پانزدهم: تأويل؛ فصل شانزدهم: حجيت برداشت‏ها و تفسير قرآن ؛ فصل هفدهم: قرائت و صوت. در باور نويسنده و با توجه به آنچه در كتاب بررسى و تحليل كرده است:
1. اهل بيت مبتكر مهم‏ترين مباحث و عناوين علوم قرآنى‏اند.
2. در اين كتاب مقصود از وحى همان است كه بر خاتم پيامبران نازل شده و به عنوان آخرين كتاب آسمانى تا روز قيامت در دسترس بندگان خداست. وحى مهم‏ترين موضوع و آغاز مباحث علوم قرآنى است.
3. اهل بيت آگاه‏ترين دانشمندان درباره اسباب نزول آيات قرآن‏اند. مخالفان اهل بيت براى معارضه و مخدوش‌ساختن فضايل اهل بيت، اسباب نزول متعدد ساخته‏اند.
4. شواهد روايى بر جمع آورى قرآن در زمان پيامبر وجود دارد و قرآن موجود كه نسخه تهيه‌شده به فرمان عثمان است، مطابق مصحف و جمع امام على است.
5. طبق برخى روايات دليل وجود آيات متشابهات آن است كه اهل باطل مدعى علم به اين دسته از آيات نشوند و به ناچار از كسانى كه خدا ولايت امرش را به آنان داده، مراجعه كنند و نويسنده بر آن است كه فهم متشابهات راهى به جز رجوع به اهل بيت ندارد.
6. براساس روايات اهل بيت نسخ در قرآن واقع شده است و ناسخ‏ها و منسوخ‏ها را دريافت كننده وحى مشخص كرده و اين موارد را به وصى خود املا فرموده است.
7. احاطه بر عام و خاص و مطلق و مقيد براى تفسير صحيح، ضرورى است و حكم خاص اختصاص به آن مورد ندارد و در همه مردم جارى است، مگر آنكه امكان تحقق مصداق دوم براى آيه مزبور وجود نداشته باشد.
8. در پاره‏اى روايات تصريح بر ظهر و بطن‌داشتن همه قرآن شده است.
9. روايات اهل بيت تأكيد بسيار كرده‏اند كه محور و راه تشخيص حقانيت معارف حتى تأييد و تكذيب سنت و كلمات منسوب به اهل بيت، رجوع به قرآن و به عبارت ديگر، عرض بر قرآن و كتاب است.
10. قرآن كريم بر ساير كتاب‏هاى آسمانى برتر است و اعجاز و جاودانگى اعجاز آن منحصر در جنبه واحدى نيست. نويسنده اعجاز قرآن را از دو جنبه بررسى كرده است: 1. جنبه ظاهرى و ادبى‏اش؛ 2. جنبه معارفى و معنايى‏اش.
11. قرآن در باور شيعه كه معتقدات خود را از پيشوايان معصوم خود دريافت كرده است، تاكنون مصون از تحريف بوده است. نويسنده از آيات و روايات نمونه‏هايى آورده است كه توهّم وجود تحريف را باطل مى‏سازد.
12. از نگاه اهل بيت قرآن جامع‏ترين و كامل‏ترين كتاب آسمانى است و نيز در روايات تصريح گرديده است كه اين كتاب آسمانى اختصاص به مردم يا برهه خاصى از زمان ندارد؛ زيرا دو ويژگى جامعيت و جاودانگى از لوازم ختم نبوت است. به عبارت ديگر، اگر پيامبر گرامى اسلام خاتم انبياست، بايد كتاب او نيز جامع‏ترين كتاب آسمانى و جاودانه تا قيامت باشد.
13. دقت در روايات بيانگر آن است كه قرآن كتابى وامانده، نامشخص از نظر صدور، و سردرگم از نظر محتوا نيست و حتى تكليف الفاظش روشن است، حتى اهل بيت كيفيت دريافت آيات و حالات رسول خدا را در هنگام دريافت وحى توضيح داده‏اند.
13. براى دريافت تفسير تام بايد به افراد خاصى كه خدا مشخص فرموده، رجوع كرد كه آنان همان اوصيا و جانشينان پيامبرند.
14. تأويل آيات ابعاد گسترده‏اى دارد كه رسول خدا و امامان معصوم عالم به آن‏اند. آنچه در روايات منع از تأويل شده، تأويل به رأى است كه شبيه تفسير به رأى است.
15. از روايات مربوط به آيات احكام مى‏فهميم كه ظاهر آنها حجت است؛ چه اينكه گاه اهل بيت پس از بيان حكم، فقط آيه را تلاوت مى‏كردند، بى‌آنكه در اغلب موارد وجه استفاده از آن را بيان كنند؛ يعنى از ظاهر آيه پى به حكم ببريد.
16. در روايات بر قرائت قرآن سفارش مؤكد شده است و مطلق حُسن صوت قرآن اشكالى ندارد، مگر آنكه به سبك اهل گناه و تغنى و آوازه‌خوانان كليسا باشد.

 تاریخ بروز رسانی شنبه نهم فروردین ماه 1399

منبع: اداره نشر پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی
کلمات کليدي
تازه های نشر, معرفی آثار, آثار علمی پژوهشکده فرهنگ و معارف قران, فرج الله میر عرب
 
امتیاز دهی
 
 

[Control]
تعداد بازديد اين صفحه: 1621
Guest (PortalGuest)

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامي - دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم
مجری سایت : شرکت سیگما