پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسی؛

درسنامه نظریه ولایت سیاسی فقیه

«نظریه ولایت فقیه»، در سیر تاریخی خود از عصر حضور تا کنون، از دو مؤلفه مهم «نص» و «زمان و مکان» تغذیه کرده و تجربه اندوخته است. بدین لحاظ این نظریه صرفاً «آرمانی» نیست؛ بلکه آرمانی است که در متن «واقعیت‌های تاریخی» صیقل داده شده است. در درون «نظریه ولایت مطلقه فقیه» مفاهیم کلیدی چون «اسلام»، «ولایت»، «مردم» و «نهاد دولت» نهفته است که در یک روابط منطقیِ نظام‌وار و سیستمی، نظریه سیاسی شیعه را در عصر غیبت به تصویر می‌کشند و در یک شبکه ارتباطی مشروعیتی و مشارکتی، نظام سیاسی پویایی را سامان می‌دهند که امروزه در قالب نظام سیاسی «جمهوری اسلامی» نمود یافته است.
  درسنامه نظریه ولایت سیاسی فقیه
نویسنده: 
غلامحسن مقیمی
ناشر: 
پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی
تهیه کننده: 
پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسی
زبان: 
فارسی


چکیده درسنامه نظریه ولایت سیاسی  فقیه /  پژوهشگر: دکتر غلامحسن مقیمی
استقرار نظام جمهوری اسلامی بر پایه «نظریه ولایت مطلقه فقیه» توسط امام خمینی و درج آن در قانون اساسی نشان می‌دهد که باید «گفتمان ولایت فقیه» در محافل آموزشی مورد توجه جدی¬تری قرار گیرد؛ افزون بر اینکه موضوع ولایت فقیه که یکی از مهم ترین مباحث فقه سیاسی در میان فقهای شیعه محسوب می‌شود، امروز مرزهای جغرافیایی ایران را درنوردیده است و هم اکنون به عنوان یک نظریه بدیلِ حکومتی در محافل علمی مطرح است و پرسش‌‌های متعددی را برای نسل جوان ایجاد نموده که پاسخ آنها برای تقویتِ پایه¬های نظری نظام جمهوری اسلامی لازم بوده و از طلاب فرهیخته سطوح دوم و سوم حوزه های علمی مطالبه می شود.
بدین سان «ولایت سیاسی» موضوعی است که نمی‌توان آن‌ را در محافل پژوهشی و آموزشی نادیده گرفت. هدف از تدوین درسنامه ولایت  فقیه، آشنانمودن طلاب فرهیخته سطوح مقدماتی با نظریه‌ای است که به شکل ایدئولوژی متعالی در قبال دیگرایدئولوژی‌‌ها و نظریه‌‌های متعارف (لیبرلیسم، سوسیالیسم و ناسیونالیسم) ظهور یافت و چالش های جدی را در عرصه حکومت‌‌های عرفی به نمایش گذاشت. بدین لحاظ تبیین و تحلیلِ مبنایی، مفهومی، ساختاری و کارکرد ولایت فقیه به منظور تحکیم مبانی تئوریک نظام جمهوری اسلامی و نیز تربیت نیروی انسانی برای ایجاد جریان مصونیت بخش در قبال چالش‌‌های فکری و فرهنگی نظام ضرورتی عاجل می‌باشد.

‌از برجستگی این پژوهش ایجاد ارتباط منطقی میان چهار مفهوم کلیدی نظریه ولایت سیاسی (شریعت، ولایت، ملت و دولت) است. بیشتر پژوهشگران نظریه پرداز ولایت فقیه، میان نهاد دولت و نهاد ولایت تفکیک منطقی و كارآمد ایجاد نمی کنند. بدین لحاظ بین نظریه‌‌های دولت و نظریه‌‌های ولایت فقیه، خلط مبحث جدی وجود دارد. این در حالی که نهاد ولایت یک نهاد راهبری است که وظیفه هدایتِ راهبردی را بر عهده دارد نه اجرایی به معنایی که در قوه مجریه متداول است.
این نوشتار این نقیصه را ندارد. دومین برجستگی توجه به قرائت‌‌ها و تفاسیر متفاوت از نسبت دین و سیاست و نیز تنوع و تکثر نظریه‌‌ها در مورد حدود اختیارات ولی فقیه معطوف است که موجب شده است نظریه ولایت فقیه از حیث کارآمدی دو سر طیف حد اقلی و حداكثری پیدا كند. سوم اینکه در مورد درسنامه ولایت فقیه تا کنون به قدر کافی اندیشمندان صاحب‌نظر قلم‌فرسایی نکرده‌اند؛ لذا در این زمینه به فقر منابع دچار هستیم که این نوشتار می تواند این نقص را تا حدودی جبران نماید. چهارم اینکه اکثر آثار مربوط به ولایت فقیه تک‌نگارهایی هستند که بر روی حدود اختیارات، ادله و مفهوم آن متمرکز است. به تعبیر دیگر هنوز افق‌‌های جدید آن، خصوصاً در مورد نسبت مفاهیم مندرج در نظریه ولایت فقیه و چگونگی شبکه ارتباطی آنها در یک نگاه جامع‌نگرانه کمتر مورد توجه و تأمل قرار گرفته است که این تحقیق در صدد جبران آن می باشد.
پنجم اینکه با توجه به پیشینه مباحث و آثار مربوط به ولایت فقیه باید اذعان کرد که اگرچه تاکنون پژوهش‌‌های متعددی با رویکردهای «تحلیل مفهومی و فقهی»، «تاریخی»، «جامعه شناختی و علوم سیاسی» و «کلامی» در عرصه‌‌های مختلف نظری و عملی انجام گرفته است، ولی نگاه نظام وار معطوف به درسنامه ای نداشته اند. اما این نوشتار تلاش نموده است ضمن استفاده از مزایای متون و آثار فوق، مباحث ولایت فقیه را در قالب درسنامه¬ای روان و نیز به مثابه نظریه ای منسجم و  نظام وار نظریه پردازی و ارائه نماید.
بررسی فرضیه فوق مستلزم مطالعه و تبیین مباحث ولایت فقیه با رویکرد نظام وار و سیستمی است تا طلاب فرهیخته سطوح مقدماتی، مباحث ولایت سیاسی را در قالب ادبیات جدید نظام سیاسی و نیز کل نگرانه، مطالعه و با قشر جوان انقلابی ارتباط جدیدتر و کارآمدتری برقرار نماید. بر اساس مطالب فوق می توان گفت با توجه به مطالعات منظومه ای و سیستمی و با عنایت به نظام واربودن مباحث ولایت سیاسی، نظریه ولایت فقیه دارای مؤلفه ها و عناصرِ مفهومی، ارزشی، ساختاری و کارکردی نظام-وار است. عناصر و مؤلفه های فوق در یک شبکه ارتباطی منسجم و منطقی با هم و با زمان و مکان مرتبط و درنهایت یک نظام سیاسی پویا و کارآمد را سبب می¬شود.
عدم وجود درسنامه جامع، روان و به روز در مورد « ولایت فقیه» موجب شد نیاز آموزشی مراکز علمی و نسل جوان با مباحث ولایت سیاسی کمتر مورد توجه قرار گیرد؛ مضافاً اینکه مطالعات تصوری و انتزاعی مباحث ولایت سیاسی فقیه، سبب گردید ظرفیت های تعاملی و شبکه ای مفاهیم کلیدی آن، کمتر مورد تأمل مراکز پژهشی قرار گیرد. برای جبران این خلأ این پرسش مطرح می شود که چگونه می توان مباحث ولایت سیاسی را با قلمی روان، از حالت تصوری و جزیره ای خارج کرد و به آن انسجام منطقی تر و کارآمدتری برای نسل جوان حوزوی و  مراکز آموزشی داد؟

مدعا این است که  ولایت سیاسی فقیه مرکب از هفت مفهوم کلیدی «جاعل ولایت»، «ولی»، «مولی علیه»، «دامنه ولایت»، «مرز ولایت»، «جریان قدرت،» و «شبکه قدرت» بوده و با هم ارتباط نظام وار دارند که ارایه آن در قالب سیستمی می¬تواند گامی نو در ارایه منسجم، بروز و روان مباحث ولایت فقیه برای سطوح مقدماتی حوزوی باشد.
 
منبع:اداره نشر پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی
كلمات كليدي : معرفی آثار , آثار علمی پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسی , چکیده آثار

تاریخ خبر: 1401/3/16 دوشنبه
تعداد بازدید کل: 57 تعداد بازدید امروز: 3
 
امتیاز دهی
 
 

نظر شما
نام
پست الكترونيک
وب سایت
متنی که در تصویر می بینید عینا تایپ نمایید
نظر
[Part_Lang]
[Control]
تعداد بازديد اين صفحه: 58
Guest (PortalGuest)

پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامي - دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم
مجری سایت : شرکت سیگما